Zafer Kalkınma Ajansı

Genel Görünüm

Bölge Vizyonu Temel İlkeler Ana Amaçlar Hukuki Kapsam Plan Nitelikleri Metodoloji Katılımcılık
Süreci
Mekansal Kurgular

Genel Görünüm

Sosyal ve Demografik Yapı Katma Değer Dış Ticaret Bilgi ve Teknoloji

Rekabetçilik

Sanayi Tarım Turizm Maden

Yaşanabilirlik

Çevre Kentsel Hizmetler Afet Yönetimi

Yatay Eksenler

İnsan ve Toplum Enerji Ulaşım

Rekabetçilik

Sanayi Tarım Turizm Maden

Yaşanabilirlik

Çevre Kentsel Hizmetler Afet Yönetimi

Yatay Eksenler

İnsan ve Toplum Enerji Ulaşım

Gelişme Şemaları

Rekabetçilik Yaşanabilirlik Yatay Eksenler Ana Gelişim Şeması

VIDEO

ALBÜMLER




Diğer Bir Albüm
0 adet foto

DOKÜMANLAR

TR33 Bölgesi 2014-2023 Bölge Planı tam metnine  buradan ulaşabilirsiniz.

İletişim Formu

Adınız Soyadınız :
Varsa Kurum Adı :
E-Posta Adresiniz :
Telefon Numaranız :
Konu :
Açıklama :
Güvenlik Kodu :

Bölge Vizyonu

Vizyon gelecekte olmak istenen yer, varılmak istenen nokta, gerçekleştirilmek istenen amaca ilişkin mevcut durumu da göz önünde bulundurarak yapılan tasavvur anlamına gelmektedir. Bölge vizyonu katılımcılık ilkesi doğrultusunda, Bölge genelinden paydaşlarla birlikte belirlenmiştir. TR33 Bölgesi 2010-2013 Bölge Planı hazırlıkları kapsamında düzenlenen geniş katılımlı istişare toplantıları neticesinde belirlenen ve 2014-2023 Bölge Planı hazırlıkları kapsamında yeniden değerlendirilen bu vizyon, Uzun Vadeli Strateji ve Ulusal Kalkınma Planları ile uyumlu olarak “2023 yılında TR33 Bölgesi’ni nasıl görmek istiyoruz?” sorusuna cevap vermektedir.

 

Bölgenin 2023 vizyonu, “ekolojik dengeyi gözeten, bilgi temelli ekonomisi ile katma değer yaratan, rekabet gücü ve yaşam kalitesi artan, dengeli büyüyen, gelişen ve öğrenen bir bölge olmak” olarak belirlenmiştir. Bölge vizyonu aynı zamanda Planın vizyonu olarak da temel alınmış, Plandaki tüm genel amaçlar, hedefler, anahtar kavramlar ve stratejiler bu vizyon doğrultusunda ortaya konulmuştur.

Temel İlkeler

Bölgenin belirlenen vizyona ulaşması için Planda yer alan hedef ve stratejiler doğrultusunda, hayata geçirilecek tüm tedbir ve müdahalelerde dikkate alınacak ilkeler şunlardır:

Yenilikçilik

 - Sürdürülebilirlik

İnovasyon kavramı yenilik, yenileme, yenileşme gibi farklı kelimeler ile karşılanmakta; ancak, en fazla yenilikçilik kelimesi ile özdeşleştirilmektedir. Yenilikçilik kavramı günümüzde oldukça kapsamlı şekilde ele alınmakta ve ürün, hizmet ve üretim yöntemlerinin tamamına yönelik olarak kullanılabilmektedir. Yenilikçilik, yaratılan katma değerin rekabetçi ve istikrarlı şekilde arttırılmasının en önemli ve yaygın araçlarından olup; Planın istenilen hedeflere ulaşmasında farklı sektörlerde ihtiyaç duyulacak gelişimin sağlanmasında temel bir öğedir.

1987 yılında Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu tarafından hazırlanan rapor sonrasında iktisadi ve sosyal kalkınma politikalarında büyük önem atfedilen bir kavram olan sürdürülebilirliğin tanımı ise her disiplin için farklılaşabilmektedir. Kalkınmada sürdürülebilirlik, kalkınma politikalarına, iktisadi, sosyal, çevresel ve kültürel bağlamda kaynakların etkin kullanılması ilkesi ışığında şekil vermektir.

Tanımlardan da anlaşıldığı üzere yenilikçilik ve sürdürülebilirlik kavramları bütüncül bir kalkınma yaklaşımında birbirini tamamlayan kavramlardır. Bölgenin, ulusal hedefler doğrultusunda, paydaşlar tarafından belirlenen vizyona ulaşmasına yönelik olarak atılacak adımların yenilikçi olması ve bu adımlar neticesinde ortaya çıkan büyümenin sürdürülebilir kılınması, Planda ele alınan hedef ve stratejilerin niteliğini belirleyen unsurlardır.

Ana Amaçlar

Bölge İçi Gelişmişlik Farklarını Azaltmak

Bölge, sosyal ve ekonomik gelişmişlik bakımından mekânsal düzeyde farklılıklar gösteren heterojen bir bölgedir. Bölgede az gelişmiş ilçelere yönelik temel yaklaşım, bu ilçelerle gelişmiş ilçeler arasındaki gelişmişlik düzeyinin azaltılmasıdır. Söz konusu gelişmişlik farkları incelenirken ilçe bazlı sosyal gelişmişlik ve hizmet endeksi üretilmiş, Bölgedeki az gelişmiş ilçeler 3 farklı kategoride değerlendirilmiştir:
 
-1. Grup İlçeler: Ekonomik faaliyetler açısından gelişim potansiyeli sınırlı olan, ulaşılabilirliği yüksek ilçeler
 
-2. Grup İlçeler: Ekonomik faaliyetler açısından gelişim potansiyeli sınırlı olan, ulaşılabilirliği düşük ilçeler
 
-3. Grup İlçeler: Ekonomik faaliyetler açısından potansiyel arz eden, ulaşılabilirliği düşük ilçeler
 
Bölgedeki 1. ve 2. grup ilçeler, arazi koşulları, konumları, iklim şartları gibi alanlardaki olumsuzluklar sebebiyle ekonomik açıdan sınırlı gelişme potansiyeline sahiptir. Ekonomik faaliyetler açısından gelişme potansiyeli mevcut olan 3. grup ilçeler ise erişilebilirliğinin düşük olması sebebiyle büyüme potansiyelini değerlendirememektedir.
 
Beşeri sermaye eksikliği de, bu ilçelerde sınırlayıcı bir başka faktör olarak öne çıkmaktadır. Söz konusu eksiklik, sosyal olanaklara ve fırsatlara kısıtlı erişimin bir sonucu olarak meydana gelmektedir. Nitelikli iş gücü, sosyal olanaklara rahatlıkla erişim sağlayabileceği merkezlerde yaşamayı tercih ettiğinden az gelişmiş ilçelerde eğitimli nüfus tutulamamakta; bu durum tüm gruplarda yerel potansiyelin hayata geçirilmesine engel olmaktadır.
 
Az gelişmiş ilçelerde sosyal olanakları arttırarak eğitimli nüfusu yerinde tutma politikası, küçük ölçekte sosyal olanakları çeşitlendirmeye yönelik yatırımların sürdürülebilirliğinin sınırlı olması sebebiyle uygulanabilirliği zor bir yaklaşımdır. Bu sebeple Planda az gelişmiş ilçelere ilişkin temel iş gücü politikası, söz konusu ilçelerin erişilebilirlik seviyelerinin yükseltilerek nitelikli iş gücünün tutulabilmesidir.
 
Başka bir sıkıntı, eğitimli nüfusun çoğunlukla Bölge içinde dahi tutulamaması ve gelişmiş bölgelere göç etmesidir. Bu doğrultuda geliştirilen temel politika ise, seçilen senaryo doğrultusunda hizmet hiyerarşisinde üst kademelerde olan ilçelerin sosyal olanaklarının arttırılarak Bölge içinde büyüme merkezleri yaratılmasıdır. Bu sayede ilk olarak kalifiye nüfusun Bölge dışına göçme eğilimi azaltılacak, sonraki aşamada ise Bölgedeki iş gücünün az gelişmiş ilçelere de yönlendirilmesi mümkün kılınacaktır.
 
2. ve 3. grup ilçelere ilişkin temel altyapı yaklaşımı, merkez-çevre modelinin uygulanarak hizmet alt bölgesinde yer alan büyüme merkezleriyle bağlantılarının arttırılmasıdır. Söz konusu ilçelerden 3. grupta değerlendirilenlerde, beşeri kapasitenin geliştirilmesiyle birlikte yerel dinamiklerin harekete geçirilmesine ilişkin tedbirlere ağırlık verilecektir. 1. ve 2. gruptaki ilçelerde ise ulaşım bağlantıları ve beşeri kaynakların geliştirilmesi sonrasında merkez-çevre modeli kapsamında en yakın büyüme merkeziyle olan ekonomik ilişkilerin güçlendirilmesi, alternatif istihdam olanaklarının yaratılması ve ekonomik alt bölgelere entegre edilmesi hedeflenmektedir

Bölgede Daha Rekabetçi Bir Ekonomik Yapı Yaratmak

Türkiye 2023 vizyonu, ülkenin katma değeri yüksek olan hizmet ve sanayi sektörleri odağında bir ekonomik yapıya sahip olmasını amaçlamaktadır. Bu hedef doğrultusunda, tarım sektöründe istihdam edilenler sanayi ve hizmet sektörlerine yönlendirilerek sanayi ve hizmet sektörlerindeki istihdam ve yaratılan katma değer arttırılacaktır.

Bölgede de, ulusal hedefle uyumlu olacak şekilde, sanayi ve hizmet sektörlerindeki istihdamın ve yaratılan katma değerin arttırılması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, tarım sektöründe istihdam edilen nüfus sanayi ve hizmet sektörlerine yönlendirilecektir. Ancak Bölgedeki tarım sektörünün önemi ve bu alandaki potansiyel göz önünde bulundurulduğunda, tarım sektöründe istihdam azalırken, verimin, makineleşme oranının ve ölçek büyüklüğünün arttırılmasına ilişkin politikaların uygulanmasıyla tarımdan elde edilen katma değerin arttırılması hedeflenmektedir. 

Gelişmiş merkezlere yakınlık, geniş coğrafi alan, lojistik ve ulaşım altyapısı, yatırım maliyetlerinin uygunluğu gibi Bölgenin sahip olduğu avantajlar, ulusal ölçekte sanayinin desantralizasyonu ve kümelenme politikalarıyla birlikte değerlendirildiğinde Bölgenin 2023 hedeflerindeki lokomotif sektörü sanayi olarak belirlenmiştir. Bu tespitte, Bölgenin İstanbul, Bursa, Kocaeli gibi gelişmiş sanayi odaklarından, desantralizasyon politikaları sonucunda sanayi yatırımları çekebileceği, bu sayede mevcut durumda %50’ye yakın tarımsal istihdama sahip olan Bölgenin yapısal dönüşümünü gerçekleştirebileceği değerlendirmelerinde bulunulmuştur. Ayrıca, en yüksek katma değeri oluşturan hizmet sektörünün gelişmesi, orta ve yüksek teknolojili sanayinin Bölgeye çekilmesi sayesinde mümkün kılınacaktır.

Bölgenin ülkenin ihracat hedefine katkı sağlayabilmesi için de, üretim yöntemlerini yüksek teknoloji düzeyine çıkarmak gerekmektedir. Bu doğrultuda, mevcut üretim altyapısını yeni teknoloji ile ikame etmek; Bölgedeki üretim tesislerinde ve sanayi odaklarının çevresindeki hizmet sektöründe yenilikçi uygulamaları yaygınlaştırmak; odaklanma ve kümelenme politikaları uygulamak ve böylelikle mevcut sanayi yapısını katma değer üreten bir yapıya dönüştürmek gerekmektedir. Hizmetler sektöründe istenen gelişimin sağlanması da, yine bu yüksek katma değer yaratacak sanayi yapısıyla mümkün olacaktır.

Bölgedeki Yaşam Kalitesini Arttırmak

Bölgesel kalkınma için farklı modeller önerilmekle birlikte tüm kesimlerin üzerinde uzlaştığı nokta, kalkınma politikalarının odağında insanın oluşudur. Bu sebeple, söz konusu politikaların ve öngördüğü tedbirlerin sonuç vermesi için uygulandıkları bölgede insan kaynağını dikkate almaları gereklidir. Bu anlamda, uygulanacak politikaların hassas ve birbiri ile bağlantılı oluşu da göz önünde bulundurulmalıdır. 

Bölgenin rekabet gücünün arttırılmasının önündeki en önemli engel, iş gücü piyasasını da olumsuz yönde etkileyen bir konu olan Bölgenin göç verme hızıyla orantılı olarak aktif nüfus ve nitelikli iş gücündeki nüfustaki azalmadır. Bölgenin her anlamda potansiyelini gerçekleştirmesi önündeki engellerden biri olarak karşımıza çıkan aktif nüfus kaybı büyük oranda Bölge genelinde sosyal yaşam olanaklarının azlığıyla ilişkilidir. Spor, sanat, eğlence ve dinlence olanakları yeterli olmadığı gibi mevcut tesislerde sunulan hizmetin kalitesi nitelikli iş gücünü Bölgede tutacak seviyede değildir. Hem iş gücü arzındaki potansiyel kaybı önlemek hem de Bölgede ikamet edenlerin hayat standartlarını arttırmak adına yapılacak müdahalelerden biri de Bölgedeki sosyal yaşam olanaklarını geliştirmektir.

Bölgedeki yaşam standartlarını tüm yerleşim merkezlerinde aynı düzeyde geliştirmek, mevcut gelişmişlik farkları sebebiyle mümkün değildir. Ancak, gelişme potansiyeli bulunan ve sanayi /hizmet sektörlerinde birer odak olarak kurgulanan büyüme merkezlerindeki yaşam olanaklarının arttırılmasıyla, kalifiye nüfusun az gelişmiş ilçelerden göç etse dahi Bölge içinde kalması sağlanabilecektir.

Bölge genelinde sosyal yaşam olanaklarının azlığı toplumsal kaynaşma düzeyini de doğrudan etkilemektedir. Sosyal yaşam olanaklarının kalitesini ve erişilebilirliğini arttırmak bireyler için ortak eylem alanları oluşturacak; toplumsal kaynaşma düzeyini arttıracaktır. Bu, aynı zamanda, Bölgenin örgütlenme kapasitesini arttıracak bir tedbir niteliğinde olup bireylerin toplumsal faydaya giden yolda gönüllü faaliyetlerde yer almalarını sağlayacaktır.

Ek olarak, mevcut beşeri sermaye düzeyini arttırmak da, Bölgenin ihtiyaç duyduğu yapısal dönüşüm için gereken unsurlardan biridir. Hayat boyu öğrenme kavramının etkinleştirilmesinden mesleki hareketliliğin sağlanmasına ve girişimcilik kültürünün yaygınlaşmasına kadar mesleki ve kişisel gelişime yönelik tedbirlerin alınması Bölge için öncelikli görünmektedir

Hukuki Kapsam

Bölge planlarının hazırlanma amaçlarından biri ulusal düzeyde belirlenen politikalar ile yereldeki faaliyetlerin koordinasyonunun sağlanmasıdır. Bu kapsamda, yerel düzeyde yapılacak müdahalelerin, hiyerarşik olarak ulusal kalkınma planları ile çevre düzeni planları arasında yer alan bölge planlarına uygun olması gerekmektedir. 3194 sayılı İmar Kanununda planların hazırlanması ve yürürlüğe konulmasına ilişkin esasların belirtildiği 8. maddede bölge planlarından şu şekilde bahsedilmektedir:

 

Bölge planları; sosyo-ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve altyapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.

 

İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır.

 

5393 sayılı Belediye Kanununun 41. maddesinde ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 31. maddesinde “mahallî idareler genel seçimlerinden itibaren altı ay içinde; kalkınma plânı ve programı ile varsa bölge plânına uygun olarak stratejik plân” hazırlanması gerektiği belirtilmiştir.

 

2006 yılında yürürlüğe giren 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanunun 5. maddesinde bölge planına ilişkin olarak ajans görev ve yetkileri şu şekilde tanımlanmaktadır:

 

a) Yerel yönetimlerin plânlama çalışmalarına teknik destek sağlamak.

b) Bölge plân ve programlarının uygulanmasını sağlayıcı faaliyet ve projelere destek olmak; bu kapsamda desteklenen faaliyet ve projelerin uygulama sürecini izlemek, değerlendirmek ve sonuçlarını Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığına bildirmek.

c) Bölge plân ve programlarına uygun olarak bölgenin kırsal ve yerel kalkınma ile ilgili kapasitesinin geliştirilmesine katkıda bulunmak ve bu kapsamdaki projelere destek sağlamak.

d) Bölgede kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluşları tarafından yürütülen ve bölge plân ve programları açısından önemli görülen diğer projeleri izlemek.

e) Bölgesel gelişme hedeflerini gerçekleştirmeye yönelik olarak; kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluşları arasındaki işbirliğini geliştirmek.

f) 4 üncü maddenin ikinci fıkrasının (c) bendi çerçevesinde ajansa tahsis edilen kaynakları, bölge plân ve programlarına uygun olarak kullanmak veya kullandırmak.

 

 

Bahsi geçen mevzuat çerçevesinde, kalkınma ajansları, Kalkınma Bakanlığı tarafından 2014-2023 dönemi bölge planlarını hazırlamakla görevlendirilmişlerdir. Bu doğrultuda, TR33 Bölgesi 2014-2023 Bölge Planı Zafer Kalkınma Ajansı tarafından paydaşların sürece katılımı esas alınarak hazırlanmıştır.

Plan Nitelikleri

2014-2023 Bölge Planı “bölgesel kalkınma için yönetişim ve koordinasyon aracı” olarak tanımlanmaktadır. Plan hazırlanırken 2 temel niteliğe sahip olması amaçlanmıştır:

Yönetişim esaslı

Uygulanabilir

Bölge planının bölgesel kalkınmanın sağlanmasındaki temel rolleri, yol haritası ortaya koymak ve paydaşlar arası koordinasyonu sağlamaktır. Planın yol haritası ortaya koyarak Bölgenin gelişimini yönlendirmesi, ancak uygulanabilir politikalar içermesiyle mümkün olacaktır. Plandaki politikaların uygulanabilir olması da, üst ölçek politikalar, mevcut şartlar ve yerel karar vericilerin kendi stratejileriyle uyum ve bunların arasında koordinasyon gerektirmektedir.

Tüm bu şartlar sağlandıktan sonra dahi, Planın hayata geçirilmesinden sorumlu kesimlerin yetki ve inisiyatiflerini Plan kararları doğrultusunda kullanmaları sağlanmalıdır. Ancak bu yönlendirmenin planın yaptırım gücü ile sağlanması mümkün değildir. Bu doğrultuda, Planın karar verici paydaşların politikalarının uygulanabilir hale getirilmesi ve kendi aralarında entegrasyonun sağlanması amacıyla yönetişim esaslı bir süreç yürütülmüştür.

Metodoloji

Planın ana amaçlarına ulaşmak için müdahale ihtiyacının duyulduğu alanlar “gelişme eksenleri” olarak tanımlanmıştır. Yapılacak müdahalelerin birbirleriyle etkileşimi düşünüldüğünde Planın hazırlığında DNA modelinin entegre yapısından esinlenilmiştir. DNA’nın yapısı örnek alınarak, Planda organik bir yapı kurgulanmış ve Plandaki gelişme eksenleri 3 kategoride ele alınmıştır:

Rekabetçilik Sarmalı

Yaşanabilirlik Sarmalı

 Ara Eksenler

                                                                       Şekil 3 - DNA Modeli

          

Bu sarmallar, kalkınmanın sosyal ve ekonomik boyutlarının bir arada gelişmesi gerektiğini vurgulamak amacıyla rekabetçilik sarmalı ve yaşanabilirlik sarmalı olarak adlandırılmıştır. Her iki sarmalda yer verilen politikalara girdi oluşturacak gerek yaşanabilirlik, gerekse rekabetçilik açısından önem arz eden stratejilere ise, sarmalları birbirine bağlayan ara eksenler kapsamında yer verilmiştir.

 

Rekabetçilik sarmalı bünyesinde yer alan gelişme eksenleri aşağıda olup, bu eksenlerde gelişme sağlanmasıyla “Bölge İçi Gelişmişlik Farklarını Azaltmak” ve “Bölgede Daha Rekabetçi Bir Ekonomik Yapı Yaratmak” amaçlarına katkıda bulunulması hedeflenmektedir:

-        Tarım

-         Turizm

-        Sanayi

-         Maden

 

Yaşanabilirlik sarmalı bünyesinde yer alan gelişme eksenleri ise aşağıda olup, bu eksenlerde gelişme sağlanmasıyla “Bölge İçi Gelişmişlik Farklarını Azaltmak” ve “Bölgedeki Yaşam Kalitesini Arttırmak” amaçlarına katkıda bulunulması hedeflenmektedir:

-       Afet

-         Çevre

-         Sosyal Bütünlük

-         Toplumsal Hizmetler

Söz konusu 2 sarmaldaki politikaların hayata geçirilmesinde önem arz eden, bu 2 sarmaldaki eksenlere girdi sağlayan ve tüm ana amaçlara katkı sağlayacak olan gelişme eksenleri, ara eksenler kapsamında ele alınmış olup aşağıda belirtilmiştir:

-         Ulaşım

-         Enerji

-         Beşeri Sermaye

Eksenlerin altında hedefler, hedefleri gerçekleştirmek üzere stratejiler, stratejilerin altında ise söz konusu stratejinin hayata geçirilmesi için gerekli tedbir ve müdahaleler belirtilmiştir. Hedefler bazında performans göstergeleri tanımlanmıştır. Bazı stratejiler mekânsal bazda farklılık göstermekte olup, söz konusu farklılaşma tedbir ve müdahalelerle ortaya konulmuş, gerektiğinde haritalandırılmıştır. Söz konusu tedbir ve müdahalelerin uygulanmasından sorumlu ve ilgili paydaşlar, maliyet, uygulama süresi ve yeri gibi hususlar, bölgesel operasyonel programların hazırlanması sürecinde belirlenecektir.

Planın izleme ve değerlendirilmesi kısmında, Planda yer verilen stratejilerin her biri müdahale alanları matrisi kapsamında ele alınarak, “kurumsal altyapı ve sosyal sermaye”, “beşeri kapasite”, “bilgi, teknoloji ve ar-ge” ve “fiziki altyapı” başlıklarından ilgili olduklarının altında değerlendirilmiştir. Bu sayede her bir eksen, hedef ve strateji için öncelikli olarak gelişme ihtiyacı gösteren müdahale alanı belirlenmiştir. Bu sistem, Bölgeye sağlanacak desteklerin önceliklendirilmesinde ve planın izleme-değerlendirme sürecinde uygulayıcılara kolaylık sağlayacaktır.

Katılımcılık Süreci

Plan Hazırlık Süreci

Plan hazırlık sürecinin ilk basamağı olan Bölgeyi tanıma kapsamında, Bölgenin sosyoekonomik durumunu güncel verilerle ortaya koyan “Göstergelerle TR33 Çalışması (2012)” hazırlanmış; söz konusu çalışma Planın mevcut durumuna önemli girdiler sağlamıştır. Ayrıca dönemsel olarak hazırlanan ekonomik bülten çalışması, uluslararası ve ulusal eğilimler alanında Plana katkı sağlamıştır.
 
Yine Plan hazırlık süreci çalışmaları kapsamında, ilçe bazlı mevcut durum çalışması yürütülmüş, Bölgedeki tüm ilçelere yönelik mevcut durum raporları hazırlanmış, temel veriler derlenmiştir. Çalışma kapsamında ayrıca ilçelerde potansiyel arz eden sektörler ve atıl değerler de tanımlanarak strateji belirleme sürecine katkı sağlanmıştır. Bu çalışma kapsamında, tüm Bölge ilçelerine ziyaretler gerçekleştirilmiştir.
 
İller bazında belirlenmiş mekânsal amaç, hedef ve stratejilerin bütünleştirilmesi amacıyla Bölge illerinin çevre düzeni planlarının entegrasyonu çalışması yürütülmüştür. Entegre edilen planlarla illerin bölgesel politikalarda ortak çalışmalarını zorlaştıran farklılıklar ve mekânsal uyumsuzluklar ortaya konmuştur.
 
10. Kalkınma Planı ve Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi (BGUS)’nin yerel düzeyde koordinasyonu çalışmaları kapsamında, Bölgedeki paydaşlara görsel ve yazılı medya, resmi yazı ve e-posta aracılığıyla anket uygulanarak il ve Bölge bazlı öncelikli müdahale alanları tespit edilmiştir. Ayrıca, il merkezlerinde tematik toplantılar düzenlenerek belirlenen alanlardaki amaçlar ortaya konmuştur.
 
Planın hazırlık sürecinde, Kalkınma Kurulu bünyesinde “Sektörel Gelişim İhtisas Komisyonu” ile “Kentsel ve Sosyal İhtisas Komisyonu” ve bu komisyonlara bağlı teknik komisyonlar oluşturulmuştur. Tarım, turizm, sanayi, sosyal yapı ve kentsel altyapı alanlarında toplam 20 teknik komite Bölge illerinde toplantılar gerçekleştirmiştir. İhtisas komisyonlarında yalnızca Kalkınma Kurulu üyeleri yer alırken; teknik komisyon toplantılarına Kurul üyelerinin yanı sıra üyeler tarafından belirlenen isimler de katılım sağlamıştır. Teknik komitelerden alınan görüşler yine Kalkınma Kurulu üyeleri ile birlikte değerlendirilmiştir. Komisyon çalışmalarının temel çıktısı, Bölgenin temel ihtiyaçlarını ve büyüme eksenlerini ortaya koymaktır.
 
Plan hazırlık sürecinde, ulusal politikaların derlenmesi ve uluslararası eğilimlerin tespitine ilişkin çalışmalar da koordinasyon halinde yürütülmüştür. Farklı tematik ve sektörel alanlardaki üst ölçekli stratejiler incelenmiş, Bölgeye yansımaları değerlendirilmiştir. 
 
Bölgesel, ulusal ve uluslararası düzeyde gerçekleştirilen çalışmaların tamamlanmasıyla, sentez aşamasına geçilerek tüm çalışmaların entegrasyonu gerçekleştirilmiştir. Mevcut durum ve eğilimlerle ulusal / uluslararası politikalar arasındaki farklılıklar ortaya konmuş, boşluk analizi yapılmıştır. Kalkınma Kurulu Komisyonları ve BGUS anket ve toplantılarının çıktıları, analiz sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmiş ve Bölgede ele alınması gerekli öncelikli müdahale alanları belirlenmiştir. Planın odaklanma sürecinde, belirlenen bu müdahale alanlarına ilişkin detaylı araştırmalar yürütülmüştür. 

Odaklanma Süreci

Odaklanma süreci kapsamında, sanayi, Ar-Ge ve inovasyon, tarım, istihdam ve girişimcilik, turizm, ulaşım ve lojistik, dış ticaret, enerji alanlarında daha detaylı çalışma ve analizler gerçekleştirilmiştir. 
 
İlk olarak ilçe bazlı endeksler üretilmiş, ekonomik yapı endeksi çalışmasıyla, Bölgedeki ilçeler ekonomik yapılarına göre sınıflandırılmıştır. Çalışma sonucunda, 53 ilçeden oluşan Bölge 10 alt bölgeye ayrılmış; Plan hazırlıkları kapsamındaki sanayi ve tarım eksenlerinde planlama ve araştırma çalışmaları bu alt bölgeler temel alınarak yürütülmüştür.
 
Gerçekleştirilen sosyal gelişmişlik ve hizmet endeksi ve hizmet kademelenmesi çalışmasıyla, Bölgedeki ilçeler arasındaki ilişkiler ortaya konulmuş, farklı hizmet kademesine sahip ilçeler belirlenmiştir. Ayrıca söz konusu ilçelerin hizmet verdikleri alanlar tespit edilerek hizmet alt bölgeleri tanımlanmış, merkez-çevre modelinin uygulanma temeli oluşturulmuştur.
 
Bölgedeki sanayi sektörünün ve Organize Sanayi Bölgelerinin sorunlarını ve bu sorunların çözümüne ilişkin önerileri ortaya koymak adına 2 adet OSB Zirvesi gerçekleştirilmiş; “TR33 Bölgesi OSB Raporu” hazırlanmıştır.
 
Bölgesel Girişimcilik ve İstihdam Stratejisi çalışmaları kapsamında, Bölgenin iş gücü potansiyeli tespit edilmiş, iş gücü piyasası ihtiyaç analizi yapılmış, beşeri sermayenin ihtiyaç duyduğu girişimcilik kapasitesinin arttırılmasına yönelik stratejiler tanımlanmıştır. 
 
“Bölgenin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi” çalışmasında, alt bölge bazında, Bölgedeki mevcut üretim, işbirliği ve mekânsal yığınlaşmalar, küresel ölçekte rekabet potansiyeline sahip sektörler ve bu sektörlerdeki ihtiyaçlar tespit edilmiş, katma değeri arttıracak stratejiler ortaya konulmuştur. Ayrıca Bölgede ihracat odaklı potansiyel ürün grupları ile bu ürünlerin ihraç edileceği pazarlar tespit ve analiz edilmiş, Bölgedeki üretim ilişkileri, kapasite kullanımı ve ihracat potansiyeli değerlendirilmiştir. 
 
Bölgedeki yenilik potansiyelinin tespitine yönelik araştırma faaliyetlerini içeren İnovasyon Stratejisi çalışması kapsamında inovasyon ve Ar-Ge kapasitesini arttırmaya yönelik stratejiler belirlenmiş, yatırım alanları tanımlanmıştır. 
 
Bölgesel Ulaşım Stratejisi çalışmaları kapsamında Bölgedeki ulaşım ağları ve ilçelerin erişilebilirliği ortaya konmuş, ulusal düzeydeki ulaşım yatırımlarının Bölgeye etkileri tespit edilmiş ve bölgesel ulaşım ağlarının ulusal projelerle koordinasyonunun sağlanması için gerekli ek yatırım ve stratejiler belirlenmiştir. 
 
Bölgesel Turizm Stratejisi çalışmaları kapsamında Bölgenin turizm potansiyeli değerlendirilmiş, turizm odak ve güzergâhları geliştirilmiş ve turizmde rekabet gücünü arttıracak stratejiler ortaya konmuştur.
 
Bölgenin Dış Ticaret Potansiyelinin Tespiti çalışması kapsamında, Bölge illerinin diğer ülkelerle olan dış ticaret ilişkileri analiz edilmiş; ihracatın arttırılmasına yönelik muhtemel sektörler ve yeni dış ticaret ortakları önerilmiştir. 
 
Odaklanma süreci sonunda, gerçekleştirilen detaylı analizlerin ve politika önerileri geliştirilen çalışmaların çıktıları derlenerek; ilçe ve il bazlı politikalar ortaya konmuştur. Planlama sürecinde, geliştirilen bu politika önerileri istişare edilmiş ve son haline getirilmiştir.

Planlama Süreci

Planlama sürecinin ilk aşaması, gerçekleştirilen ilçe istişare toplantılarıdır. Söz konusu toplantılarda, üst ölçekli eğilim ve politikalar, Bölgenin mevcut durumuna yönelik bulgular ve analiz sonuçları ilçedeki karar vericilerle paylaşılmış; gerekli görülen revizyonlar gerçekleştirilmiştir. Toplantıların 2. kısmında, yereldeki mevcut eğilimler derlenerek, mevcut durum, üst ölçekli politikalar ve analiz sonuçlarında ortaya çıkan politika önerileriyle karşılaştırılmıştır. İstişareler sonucunda uyuşmazlık ortaya çıkan alanlarda, karar vericiler ikna edilerek veya Plan kararlarında revizyona gidilerek uyum sağlanmıştır. Yapılan istişare toplantılarında ilçelerin mevcut eğilimlerinin ulusal politika ve mevcut durumla uygunluğu da değerlendirilmiştir. Plandaki strateji, tedbir ve müdahalelere, söz konusu istişare toplantıları sonrasında ilk hali verilmiştir.

 

İlçe toplantıları sonrasında ortaya çıkan politika önerileri alt bölge veya il bazında konsolide edilmiş; il bazlı olarak Vali, Belediye Başkanı, Rektör, İl Genel Meclis Başkanı ve Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlarının katılımlarıyla gerçekleştirilen toplantılarda değerlendirilmiştir. Bu sayede, karar alma hiyerarşisinde Plan kararlarına ilişkin ortaya çıkabilecek aksaklıkların önlenmesi amaçlanmıştır.

İl bazlı toplantılar sonrasında gerçekleştirilen Ajans Yönetim Kurulu Toplantısında, Bölgesel politikalara son hali verilerek Planın ilk taslağı tamamlanmıştır.

 

Plan hazırlıkları kapsamında gerçekleştirilen toplantılar ve yapılan anketler şu şekildedir: 

 

 

Tarih

İhtisas Komisyonu Toplantıları

21.03.2011

Afyonkarahisar İhtisas Komisyonu Toplantısı

22.03.2011

Kütahya İhtisas Komisyonu Toplantısı

23.03.2011

Uşak İhtisas Komisyonu Toplantısı

28.03.2011

Manisa İhtisas Komisyonu Toplantısı

 

Tarih

Teknik Komisyon Toplantıları (Manisa)

21.06.2011

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

21.06.2011

Turizm Teknik Komisyonu Toplantısı

27.06.2011

Kentsel Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

27.06.2011

Sanayi Teknik Komisyon Toplantısı

29.06.2011

Tarım Teknik Komisyonu Toplantısı

19.07.2011

Kentsel Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

19.07.2011

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

25.07.2011

Tarım Teknik Komisyonu Toplantısı

03.08.2011

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

10.08.2011

Turizm Teknik Komisyonu Toplantısı

24.08.2011

Kentsel Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

13.09.2011

Tarım Teknik Komisyonu Toplantısı

14.09.2011

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

21.09.2011

Turizm Teknik Komisyonu Toplantısı

23.09.2011

Sanayi Teknik Komisyon Toplantısı

30.09.2011

Kentsel Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

18.10.2011

Tarım Teknik Komisyonu Toplantısı

01.11.2011

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

 

Tarih

Teknik Komisyon Toplantıları (Kütahya)

05.05.2011

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

15.06.2011

Tarım Teknik Komisyonu Toplantısı

28.06.2011

Sanayi Teknik Komisyon Toplantısı

14.07.2011

Sanayi Teknik Komisyon Toplantısı

14.07.2011

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

09.08.2011

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

13.09.2011

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

15.09.2011

Sanayi Teknik Komisyon Toplantısı

27.09.2011

Kentsel Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

27.09.2011

Tarım Teknik Komisyon Toplantısı

 

Tarih

Teknik Komisyon Toplantıları (Afyonkarahisar)

28.07.2011

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

28.07.2011

Kentsel Altyapı Teknik Komisyonu Toplantısı

14.09.2011

Sanayi Teknik Komisyon Toplantısı

20.09.2011

Kentsel Altyapı Teknik Komisyonu Toplantısı

25.09.2011

Turizm Teknik Komisyon Toplantısı

 

Tarih

Teknik Komisyon Toplantıları (Uşak)

12.05.2011

Tarım Teknik Komisyonu Toplantısı

21.06.2011

Tarım Teknik Komisyonu Toplantısı

07.07.2011

Sanayi Teknik Komisyon Toplantısı

14.07.2011

Turizm Teknik Komisyon Toplantısı

27.09.2011

Tarım Teknik Komisyonu Toplantısı

05.12.2011

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

06.12.2011

Kentsel Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

09.01.2012

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

11.01.2012

Kentsel Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

06.02.2012

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

06.02.2012

Kentsel Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

05.03.2012

Sosyal Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

05.03.2012

Kentsel Altyapı Teknik Komisyon Toplantısı

 

Tarih

Bölgesel Kalkınma Çalışma Grubu Toplantıları

24.09.2011

Bölgesel Kalkınma Çalışma Grubu 1. Toplantısı - Kütahya

10.12.2011

Bölgesel Kalkınma Çalışma Grubu 2. Toplantısı - Uşak

14.04.2012

Bölgesel Kalkınma Çalışma Grubu 3. Toplantısı - Afyonkarahisar

 

Tarih

OSB Zirveleri

12.07.2011

TR33 Bölgesi I. OSB Zirvesi - Manisa

08.12.2011

TR33 Bölgesi II. OSB Zirvesi - Uşak

 

Tarih

Tematik Alan Toplantıları

19.09.2012

Tarım ve Kırsal Kalkınma Tematik Alan Toplantısı - Kütahya

19.09.2012

Beşeri Kaynaklar, Üniversiteler, Mesleki Eğitim

Tematik Alan Toplantısı - Kütahya

19.09.2012

Turizm Tematik Alan Toplantısı - Kütahya

19.09.2012

Sanayi Politikası, Ar-Ge ve Yenilikçilik Tematik Alan Toplantısı - Kütahya

20.09.2012

Beşeri Kaynaklar, Üniversiteler, Mesleki Eğitim

Tematik Alan Toplantısı - Afyonkarahisar

20.09.2012

Tarım ve Kırsal Kalkınma Tematik Alan Toplantısı - Afyonkarahisar

20.09.2012

Turizm Temalı Toplantı - Afyonkarahisar

20.09.2012

Sanayi Politikası Temalı Toplantı - Afyonkarahisar

24.09.2012

Tarım ve Kırsal Kalkınma Temalı Toplantı - Manisa

24.09.2012

Ar-Ge ve Yenilikçilik Tematik Alan Toplantısı - Manisa

24.09.2012

Turizm Tematik Alan Toplantısı - Manisa

24.09.2012

Sosyal Politika: Beşeri Kaynaklar, Üniversiteler, Mesleki Eğitim Tematik Alan Toplantısı - Manisa

26.09.2012

Enerji Tematik Alan Toplantısı - Uşak

26.09.2012

Tarım ve Kırsal Kalkınma Tematik Alan Toplantısı - Uşak

26.09.2012

Kadın, Gençlik, Yaşlılar, Dezavantajlı Gruplar,

Yoksulluk Tematik Alan - Uşak Toplantısı

26.09.2012

Sanayi Politikası, Ar-Ge ve Yenilikçilik Tematik Alan Toplantısı - Uşak

Tarih

TR33 Bölgesinin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespit Edilmesi Çalışması Toplantıları

04.10.2012

Gıda Sektörü Toplantısı - Manisa

04.10.2012

Elektrik-Elektronik/Makine Sektörü Toplantısı - Manisa

04.10.2012

Makine Sektörü Toplantısı - Manisa

05.10.2012

Deri/Tekstil Sektörü Toplantısı - Uşak

05.10.2012

Gıda Sektörü Toplantısı - Afyonkarahisar

05.10.2012

Mermer Sektörü Toplantısı - Afyonkarahisar

06.10.2012

Seramik/Porselen Sektörü Toplantısı - Kütahya

 

Tarih

TR33 Bölgesi İnovasyon Stratejisi Odak Grup Toplantıları

01.04.2013

Kamu Kurumları Temsilcileri Odak Grup Toplantısı - Manisa

01.04.2013

Özel Sektör Temsilcileri Odak Grup Toplantısı - Manisa

02.04.2013

Kamu Kurumları Temsilcileri Odak Grup Toplantısı - Afyonkarahisar

02.04.2013

Özel Sektör Temsilcileri Odak Grup Toplantısı - Afyonkarahisar

02.04.2013

Kamu Kurumları Odak Grup Toplantısı - Uşak

02.04.2013

Özel Sektör Temsilcileri Odak Grup Toplantısı - Uşak

03.04.2013

Kamu Kurumları Odak Grup Toplantısı - Kütahya

03.04.2013

Özel Sektör Temsilcileri Odak Grup Toplantısı - Kütahya

 

Tarih

TR33 Bölgesi Girişimcilik ve İstihdam Stratejisi Toplantıları

22.06.2012

Açılış Toplantısı

15.10.2012

Kütahya Alt Bölge Toplantısı

15.10.2012

Sandıklı-Şuhut-Dinar-Kızılören-Başmakçı-Evciler-Dazkırı Alt Bölge Toplantısı

16.10.2012

Afyonkarahisar-Bayat-İscehisar-Emridağ Alt Bölge Toplantısı

16.10.2012

Bolvadin-Çay-Sultandağı-Çobanlar Alt Bölge Toplantısı

17.10.2012

Sarıgöl-Banaz-Eşme-Sivaslı-Ulubey-Sinanpaşa-Hocalar Alt Bölge Toplantısı

17.10.2012

Uşak-Gediz-Karahallı Alt Bölge Toplantısı

18.10.2012

Simav-Domaniç-Emet-Hisarcık-Şaphane-Pazarlar-Dumlupınar-Çavdarhisar-Aslanapa-Altıntaş-İhsaniye Alt Bölge Toplantısı

22.10.2012

Manisa-Turgutlu Alt Bölge Toplantısı

23.10.2012

Soma-Kırkağaç-Gölmarmara-Akhisar-Saruhanlı-Ahmetli-Salihli-Alaşehir Alt Bölge Toplantısı

23.10.2012

Demirci-Kula-Gördes-Köprübaşı-Selendi Alt Bölge Toplantısı

21.12.2012

Kapanış Toplantısı

 

Tarih

Yaşanabilirlik Ekseni Odak Grup Toplantıları

14.05.2013

Odak Grup Toplantısı - Afyonkarahisar

15.05.2013

Odak Grup Toplantısı - Uşak

16.05.2013

Odak Grup Toplantısı - Manisa

17.05.2013

Odak Grup Toplantısı - Kütahya

 

Tarih

İlçe Önceliklendirme Toplantıları

18.02.2013

Dumlupınar ve Altıntaş Toplantıları

19.02.2013

Çavdarhisar ve Aslanapa Toplantıları

21.02.2013

Simav, Hisarcık ve Emet Toplantıları

22.02.2013

Gediz, Şaphane ve Pazarlar Toplantıları

25.02.2013

Tavşanlı ve Domaniç Toplantıları

26.02.2013

Sinanpaşa ve İhsaniye Toplantıları

27.02.2013

Hocalar Toplantısı

28.02.2013

Sultandağı, Çay ve Bolvadin Toplantıları

04.03.2013

İscehisar, Bayat ve Emirdağ Toplantıları

05.03.2013

Çobanlar ve Şuhut Toplantıları

06.03.2013

Dinar ve Kızılören Toplantıları

Tarih

İlçe Önceliklendirme Toplantıları

07.03.2013

Başmakçı, Dazkırı ve Evciler Toplantıları

11.03.2013

Sivaslı, Banaz ve Karahallı Toplantıları

12.03.2013

Ulubey ve Eşme Toplantıları

20.03.2013

Demirci Toplantısı

21.03.2013

Selendi ve Kula Toplantıları

22.03.2013

Alaşehir ve Sarıgöl Toplantıları

27.03.2013

Gördes Toplantısı

28.03.2013

Köprübaşı ve Ahmetli Toplantıları

29.03.2013

Gölmarmara ve Saruhanlı Toplantısı

03.04.2013

Turgutlu Toplantısı

04.04.2013

Akhisar Toplantısı

08.04.2013

Sandıklı Toplantısı

 

Tarih

Bölge Planı İstişare Toplantıları

11.06.2013

Afyonkarahisar Bölge Planı İstişare Toplantısı

12.06.2013

Kütahya Bölge Planı İstişare Toplantısı

13.06.2013

Uşak Bölge Planı İstişare Toplantısı

17.06.2013

Manisa Bölge Planı İstişare Toplantısı

 

 

Anket

Anketin Uygulandığı Kişi Sayısı

Sanayi Anketi

1.600 Kişi

BGUS Anketi

400 Kişi

Mekansal Kurgular

Kademelenme Kurgusu

İlk plan kurgusu, ilçeler arasındaki etkileşimi temel alarak oluşturulan mekânsal kademelenme kurgusudur. Bu kurgu, merkez-çevre modeline esas teşkil etmekte olup, öncelikli ilçeler sosyal gelişmişlik ve hizmet endeksi ve k-ortalama kümelenme tekniği çalışma sonuçları doğrultusunda 4 farklı kategoriye ayrılmıştır. İkinci aşamada, 1, 2 ve 3. kategoride yer verilen ilçelerin hizmet verdikleri alt hizmet bölgeleri ortaya konmuştur. Bu çalışma sonuçlarına göre;

-         4. gelişmişlik kademesinde 39 ilçe,

-         3. gelişmişlik kademesinde 5 ilçe,

-         2. gelişmişlik kademesinde 5 ilçe,

-         1. gelişmişlik kademesinde 4 ilçe bulunmaktadır.

 

 

İlçelerin etki alanları belirlenirken BGUS anketi, Yatırım Ortamının Değerlendirilmesi anketi ve ilçe yönetişim toplantıları değerlendirme sonuçlarından yararlanılmıştır. 1. kademe ilçeler, il merkezlerinden teşkil edilmiştir ve diğer kademelerden temin edilemeyecek ürün ve hizmet çeşitlerini barındırmaktadır. 2. kademe ilçeler, 3 ve 4. kademelerde bulunmayan ürün ve hizmetleri barındırırken; 3. kademe ilçelerde de 4. kademe ilçelerde yer almayan ürün ve hizmetler yer almaktadır. 1. ve 2. gelişmişlik kademelerinde, Bölgedeki ilçelerin Akşehir, Denizli, İzmir ve Eskişehir gibi Bölge dışı merkezlerden de hizmet aldığı görülmektedir. Kategorizasyona dâhil edilmemekle birlikte, Denizli, İzmir ve Eskişehir merkezlerinin Bölgedeki 1. kademe merkezlerin üzerinde bir hizmet potansiyeline sahip olduğu ve kendi hizmet alanlarını oluşturdukları ifade edilebilir.

Şekil 5- Hizmet Alt Bölgeleri

Şekil 6- İlçe Kademeleri

Bütünleşik Alt Bölge Kurgusu

İkinci mekânsal yaklaşım, tarım, sanayi ve turizm sektörleri Planda ele alınırken kullanılan bütünleşik alt bölge kurgusudur. Tarım ve sanayi sektörlerindeki bütünleşik alt bölgeler oluşturulurken, ilçelerin birbirleriyle olan etkileşimlerinden ziyade, ekonomik yapılarının benzerliği değerlendirilmiştir. Çalışmada, “ekonomik yapı endeksi” ve “k-ortalama kümelenme tekniği” çalışmalarının sonuçlarıyla birlikte, ilçe bazlı mevcut durum raporları ve ilçe yönetişim toplantıları esas alınmıştır.

Şekil 7– Tarım ve Sanayi Alt Bölgeleri

Bu kurguda amaç, benzer ekonomik yapıdaki ilçeleri bir araya toplayarak, söz konusu ilçelere yönelik ortak politikalar geliştirmek, bu sayede üst ölçekte uzmanlaşma ve koordinasyon sağlamaktır. Çalışma kapsamında 10 farklı alt bölge belirlenmiş; alt bölgeler bulundurduğu en yüksek sosyal gelişmişlik ve hizmet endeksine sahip ilçe doğrultusunda isimlendirilmiştir. Alt bölgelerin temel karakteristikleri aşağıdadır:

-         Manisa Alt Bölgesi: Söz konusu alt bölge, pek çok açıdan İzmir’le bütünleşik hale gelmiş olan Manisa Merkez ve Turgutlu ilçelerinden oluşmaktadır. Bu ilçelerde verimli tarım alanları bulunmakla birlikte, gerek limana yakınlığından kaynaklanan lojistik avantajı, gerekse İzmir’in getirdiği sosyal avantajların da etkisiyle sanayi gelişimi son yıllarda ciddi bir artış göstermiştir. Bölgedeki farklı sektörlerdeki sanayi yatırımlarının artarak devam edeceği öngörülmektedir.

-         Akhisar Alt Bölgesi: Söz konusu alt bölge, Türkiye’nin en verimli tarım arazilerini barındıran Gediz Havzası üzerinde konumlanmış Kırkağaç, Akhisar, Gölmarmara, Salihli, Saruhanlı, Ahmetli, Alaşehir, Sarıgöl ve Soma ilçelerinden oluşmaktadır. Alt bölgede yer alan ilçeler, katma değeri yüksek tarım ürünlerinin üretildiği, üretimde belirli düzeyde kurumsallaşmanın sağlandığı, sanayi sektörünün de gelişme eğiliminde olduğu ilçelerdir. Tarımda uzmanlaşma olan ürünler bulunmakta, ayrıca söz konusu ürünlerin işlenmesine yönelik tesisler hızla artmaktadır. Alt bölgenin lojistik avantajları bulunmakla birlikte, Manisa-Turgutlu alt bölgesiyle kıyaslandığında limana uzak olup, İzmir ili ile olan ilişkileri görece azdır. (Soma ilçesi linyit kaynaklarının yoğunluğu sebebiyle alt bölge genelinden farklılaşmakla birlikte, konumu ve tarım arazilerinin varlığı göz önünde bulundurularak bu alt bölge içinde değerlendirilmiştir.)

-         Demirci Alt Bölgesi: Söz konusu alt bölge, Manisa’nın kuzeydoğu kısmında yer alan, Köprübaşı, Selendi, Demirci, Gördes ve Kula ilçelerinden oluşmaktadır. Tarım sektörünün yoğun olduğu, ancak arazi yapısı ve iklim itibarıyla diğer alt bölgelerle kıyaslandığında daha az katma değer yaratan ürünlerin yoğunlaştığı, ulaşım imkânlarının engebeli arazi yapısı sebebiyle sınırlı olduğu alt bölgede, sanayi yatırımları sınırlıdır.

-         Uşak Alt Bölgesi: Söz konusu alt bölge, sanayiye dayalı ekonomileri bulunan ve son yıllarda sanayi alanında yatırımların artış gösterdiği Uşak, Gediz ve Karahallı ilçelerinden oluşmaktadır. Alt bölgedeki tüm ilçelerde aktif OSB bulunmaktadır.

-         Kütahya Alt Bölgesi: Bu alt bölge, ekonomileri temelde sanayiye dayanan iki ilçeden oluşmaktadır. Kütahya ilindeki toplam sanayi üretiminin de büyük kısmını barındıran ilçelerde aktif OSB bulunmaktadır. İlçelerde tarımsal faaliyetler de bulunmakta birlikte, sanayi sektörünün ağırlığı sebebiyle tarım ikincil sektördür.

-         Banaz Alt Bölgesi: Uşak ilinin Sivaslı, Ulubey, Eşme ilçeleri ve Afyonkarahisar ilinin Hocalar ilçesinden teşkil edilen alt bölgede tarım birincil sektör olmakla birlikte, iklim ve arazi koşulları katma değeri yüksek ürünlerin yetiştirilmesine olanak vermemektedir. İlçelerde sanayi gelişme potansiyeli bulunmamakta olup, ulaşım imkânları kısıtlıdır.

-         Afyonkarahisar Alt Bölgesi: Afyonkarahisar Merkez, Emirdağ, İscehisar ve Bayat ilçelerinden oluşan bu alt bölgede sanayi sektörü öne çıkmaktadır. Bayat ilçesi haricindeki tüm ilçelerde tarım potansiyeli de bulunmakla birlikte, gelişim eğilimlerine ve mevcut yapıya bakıldığında sanayi sektörünün baskın sektör olduğu ve bu ağırlığın artacağı değerlendirilmektedir. Ayrıca alt bölge genelindeki ilçelerde mermer yataklarının bulunması göze çarpmaktadır.

-         Simav Alt Bölgesi: Çavdarhisar, Altıntaş, Dumlupınar, Aslanapa, Domaniç, Şaphane, Emet, Hisarcık, Pazarlar ve Simav ilçelerinin bulunduğu bu alt bölgedeki tüm ilçelerde tarıma dayalı bir ekonomi mevcuttur. Bazı ilçeler belirli ürünlerde uzmanlaşmış olmakla birlikte, genel olarak katma değeri görece düşük tarım ürünleri üretilmektedir. İlçelerin ulaşım olanakları sınırlıdır ve genelde engebeli bir araziye sahiptir.

-         Sandıklı Alt Bölgesi: Söz konusu alt bölge Dinar, Sandıklı, Şuhut, Kızılören, Dazkırı, Başmakçı ve Evciler ilçelerinden teşkil edilmiştir. Dinar ve Sandıklı ilçelerinde karma OSB mevcut olmakla birlikte, bunlar henüz yeni yatırım çekmeye başlayan OSB’lerdir. Başmakçı, Dazkırı, Evciler ve Kızılören ilçelerinde ise tarıma dayalı ekonomi mevcuttur. Alt bölgede bitkisel üretim ve hayvancılıkta uzmanlaşma potansiyeli de mevcut olup, tarıma dayalı sanayi ve yan kollarında son yıllarda gelişme görülmektedir.

-         Bolvadin Alt Bölgesi: Bolvadin, Çay, Sultandağı ve Çobanlar ilçelerinden oluşmakta olan alt bölgede, gerek bitkisel üretim, gerekse hayvancılık sektörlerinde uzmanlaşma olan ürünler mevcuttur. Söz konusu ilçelerden sadece Bolvadin ilçesinde OSB bulunmakla birlikte, bu OSB henüz aktif hale gelmiştir. Alt bölgedeki sanayi potansiyeli, Sandıklı alt bölgesiyle karşılaştırıldığında sınırlıdır.

 

Alt Bölgeler, mevcut durum ve potansiyelleri dikkate alınarak 3 farklı tipolojide değerlendirilmiş olup, tarım ve sanayi ekseninde yer verilen stratejilerde bazı mekânsal odaklanmalar aşağıdaki tipolojiler baz alınarak yapılmıştır:

- Gıda üretimi odaklı gelişme alt bölgeleri: Katma değeri yüksek tarım ürünlerinin yoğunlaştığı veya potansiyel arz ettiği; bunla bağlı olarak tarıma dayalı sanayi ve yan kollarının da geliştiği ve gelişebileceği alt bölgeler.

- Geleneksel ekonomilere bağımlı alt bölgeler: Ekonomileri büyük oranda tarımsal üretime veya düşük teknolojili sanayi kollarına bağlı olan alt bölgeler.

- Sanayi odaklı gelişme alt bölgeleri: Konum ve gelişmişlik düzeyi itibariyle sanayi sektörünün geliştiği ve potansiyel arz ettiği alt bölgeler.

Şekil 8- Alt Bölge Tipolojileri

Sektörel Kategorizasyon Kurgusu

Üçüncü mekânsal yaklaşım, turizm ve enerji sektörlerinde kullanılan sektörel kategorizasyon kurgusudur. Bu kurguda, bütünleşik alt bölge kurgusunun aksine mekânsal bütünlük aranmamış, belirli bir alanda benzer potansiyele sahip olan veya sorun yaşayan ilçeler aynı kategoride değerlendirilmiştir. Her sektörel kategori, ilgili eksen altında açıklanmaktadır.

Bölge illerinin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamalarında çevre illerin gerisinde ve ülke geneline göre orta sıralarda yer aldığı görülmektedir

Bakanlığı tarafından hazırlanan ”İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması (SEGE) 2011” çalışmasının sonuçlarına göre Bölge illerinden Manisa 23., Uşak 25., Kütahya 38., Afyonkarahisar ise 43. sırada yer almaktadır. Bu sonuçlara göre; Manisa ve Uşak 6 gelişmişlik düzeyi içinde 3. düzeyde, Afyonkarahisar ve Kütahya ise 4. düzeydedir. Ege Bölgesi illerinden İzmir’in 3., Muğla’nın 8., Denizli’nin 10., Aydın’ın 19. sırada bulunduğu listede Bölgenin tüm illerinin diğer Ege Bölgesi illerinin gerisinde olması dikkat çekmektedir. 

Bölgede 2.965.800 kişi yaşamaktadır

Bölge nüfusunun 1.891.284’lük (%63,8’i) kısmı il ve ilçe merkezlerinde, 1.074.516’lık (%36,2’si) kısmı belde ve köylerde bulunmaktadır. Ülke genelindeki kentleşme oranının %77,3 olduğu düşünüldüğünde Bölgedeki nüfusun ülke geneline oranla daha çok belde ve köylerde yaşadığı görülmektedir. İller bazındaki nüfus ve kentleşme oranları Tablo 1’de verilmektedir. İlçe bazında nüfus büyüklüğü Harita 1’de gösterilmektedir.

 

Tablo 1- Bölge İllerinin Nüfus Bilgileri

 

İl/İlçe Merkezleri Nüfusu

Belde/Köy Nüfusu

Toplam Nüfus

İl Nüfusunun Bölge Nüfusuna Oranı (%)

Kentleşme Oranı (%)

Afyonkarahisar

377.845

326.103

703.948

23,7

53,7

Kütahya

375.267

198.154

573.421

19,3

65,4

Manisa

904.513

441.649

1.346.162

45,3

67,2

Uşak

233.659

108.610

342.269

11,7

68,3

Bölge

1.891.284

1.074.516

2.965.800

 

63,8

Ege

7.209.809

2.569.693

9.779.502

 

73,7

Türkiye

58.448.431

17.178.953

75.627.384

 

77,3

 

Kaynak: TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (2012)

Bölgede nüfus yoğunluğunun en yüksek olduğu il Manisa’dır

Diğer illerin nüfus yoğunluğunun ülke genelinde düşük olduğu görülmektedir. Bölgedeki nüfus yoğunluğu[1] km²’ye düşen 66,3 kişi ile 98,3 olan Türkiye ve 109,7 olan TR3 (Ege) Düzey-1 bölgesi değerlerinin altındadır. Nüfus yoğunluğunun en fazla olduğu Manisa’da km²’ye 102,8 kişi düşmekteyken, bu ili Uşak 64,1; Afyonkarahisar 49,2 ve Kütahya 47,9 kişi ile takip etmektedir. İlçe bazında nüfus yoğunluğu Harita 1’de gösterilmektedir.

 



[1] Nüfusa konu olmayan göl alanları hariç tutulmuştur.

 

Harita 1- İlçe Nüfus Büyüklük ve Yoğunluklar

Kaynak: TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (2012)

Bölgede nüfusu fazla olan ilçelerde kentleşme oranı da yüksektir

En yüksek kentleşme oranı Kütahya Merkez ilçede olup, bunu sırasıyla Manisa ve Uşak Merkez ilçeler, Turgutlu, Soma, Afyonkarahisar Merkez, Bolvadin ve Akhisar takip etmektedir. Manisa’nın gelişmiş ilçeleri hem nüfus hem de kentleşme oranları bakımından Bölgede daha üst sıralarda yer almaktadır. İlçe bazında kentleşme oranları Harita 2’de gösterilmektedir.

Harita 2- İlçe Kentleşme Oranları

Kaynak: TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (2012)

Bölge, ülke genelinde olduğu gibi giderek yaşlanan bir nüfus yapısına sahiptir

Grafik 1 ve Grafik 2’deki Türkiye’nin ve Bölgenin yaş gruplarına göre nüfus dağılımını gösteren nüfus piramitlerinde görüldüğü üzere Bölge nüfusu en çok 15-19 ve 30-34 yaşları arasında toplanmıştır. Bu yaş grupları aynı zamanda en çok göç eden gruplar arasındadır.  Bu durum, nüfusun yaşlanmasına ve üretken nüfusun azalmasına sebep olmaktadır.

Grafik 1 - Bölgenin Nüfus Piramidi

Kaynak: TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (2012)

 

Grafik 2 - Türkiye Nüfus Piramidi 

Kaynak: TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (2012)

Bölge, ülke geneliyle kıyaslandığında daha yaşlı bir nüfusa sahiptir

Ülke genelinde 2012 yılında 30,1 olan medyan (ortanca) yaş değeri nüfusun yarısının 30,1 yaşından büyük, diğer yarısının ise 30,1 yaşından küçük olduğunu göstermektedir. Bölge illerindeki medyan yaş Tablo 2’de verilmiş olup, bu değerin Türkiye ortalamasının üzerinde olduğu görülmektedir. Yaşlı nüfus genç nüfusa göre dinamizmi ve üretkenliği daha az olan grup olduğundan, Bölge genç nüfusun azalmasıyla aktif iş gücü potansiyelinin önemli bir kısmını ve rekabetçiliğini kaybetmektedir. İllere göre medyan yaş değerleri Tablo 2’de verilmiştir.

Tablo 2- Bölge İllerinin Medyan Yaş Değerleri

Afyonkarahisar

Kütahya

Manisa

Uşak

Ege

Türkiye

31,2

34,1

33,6

34,1

33,9

30,1

Kaynak: TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (2012), Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları 

Son 5 yıllık süreçte Bölge illerinin nüfusu ülke ortalamasının altında bir oranda artış sergilemektedir

2008-2012 yılları arasındaki 5 yıllık süreç incelendiğinde, ülke genelinde nüfus %5,5 artarken, Bölgede bu oranın %1,7’de kaldığı görülmektedir. Bu durum doğum ve ölüm oranlarının ülke geneliyle eşit olduğu varsayıldığında, Bölgenin göç yoluyla nüfus çeken bir merkez durumunda olmadığını göstermektedir. Bölgede nüfus artış oranının az olması Bölgenin verdiği göç ile ilgilidir. Beş yıllık (2008-2012) nüfus artış oranlarının Bölge illerindeki değerleri Tablo 3’te sunulmaktadır. İlçe bazında nüfus artış oranları ise Harita 3’te gösterilmektedir.

Tablo 3- Beş Yıllık Nüfus Artış Oranları (2008-2012)

 

5 Yıllık Nüfus Artış Oranı (%)

Afyonkarahisar

0,9

Kütahya

1,3

Manisa

2,2

Uşak

2,4

Bölge

1,7

Ege

0,4

Türkiye

5,5

 

Kaynak: TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi, Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Harita 3- İlçe Nüfus Artış Oranları

Kaynak: TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (2012)

Nüfus projeksiyonlarına göre ülke ve Ege nüfusu 2023 yılında artarken; Bölge nüfusu görece daha az bir artış gösterecektir

TÜİK’in yaptığı nüfus projeksiyonlarına göre; Bölge nüfusu 2018 yılında 2.996.899’a çıkacak, 2023 yılında ise 2.996.678’e düşecektir. Ülke genelinde, 2012-2023 yılları arasında yıllık ortalama nüfus artış hızının ‰9,8 olması beklenirken, Bölge illerinde beklenen nüfus artış hızı çok düşük oranlarda seyredecektir. Ayrıca Kütahya ilinin negatif değere sahip 21 ilden biri olacağı öngörülmektedir. Bu durum, Bölgenin mevcut sosyoekonomik gelişme eğilimlerine müdahale ihtiyacını ortaya koymaktadır. İllere göre nüfus ve nüfus artış oranı öngörüleri Tablo 4’te gösterilmektedir. 

Tablo 4- Bölge İllerinin Nüfus Projeksiyonları

 

2018 Yılı Öngörülen Nüfus

2023 Yılı Öngörülen Nüfus

Öngörülen Yıllık Ortalama Nüfus Artış Hızı (‰)

Afyonkarahisar

709.070

706.957

0,4

Kütahya

571.035

565.664

-1,2

Manisa

1.366.768

1.370.823

1,7

Uşak

350.026

353.234

2,9

Bölge

2.996.899

2.996.678

0,9

Ege

10.139.583

10.430.817

5,9

Türkiye

80.551.266

84.247.088

9,8

 

Kaynak: TÜİK, Nüfus Projeksiyonları (2012)

Son 5 yıldaki net göç hızı değerlerine göre, Bölge genel olarak göç vermektedir

2008-2011 yılları arasında net göç hızları %-5 ile %-4 dolaylarında iken 2012 yılında bu oran %1,81’e yükselmiştir. Tablo 5’teki değerlere göre, Afyonkarahisar ve Kütahya genel olarak hızlı göç verirken, bu iki il 2012’de göç almıştır. Bölge son 5 yıllık süreçte net göç veren durumdadır. 

Tablo 5- Yıllara Göre Bölge ve İllerinin Net Göç Hızları (‰)

 

2008

2009

2010

2011

2012

Afyonkarahisar

-9,41

-2,89

-9,51

-9,75

3,46

Kütahya

-13,34

-5,09

-7,78

-5,49

6,73

Manisa

2,16

-4,11

-2,46

-2,02

-1,37

Uşak

-4,65

-2,83

-1,67

-4,36

2,68

Bölge

-4,42

-3,86

-5,06

-4,80

1,81

 

Kaynak: TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi

Bölge illerinin aldıkları göç miktarı, nüfuslarının büyüklüğüne paralel bir dağılım göstermektedir

Bölgenin 2008-2012 yılları arasında aldığı göç, Bölge illerine göre incelendiğinde; göç eden 347.061 kişinin  90.077’lik (%26,0) kısmının Afyonkarahisar’a, 71.480’lik (%20,6) kısmının Kütahya’ya, 151.291’lik (%43,6) kısmının Manisa’ya ve 34.213’lük (%9,9) kısmının Uşak’a göç ettiği görülmektedir. Manisa ve Uşak illerinde daha yoğun olmak üzere; Bölge illerinin tamamının en çok göç aldığı bölgeler arasında İstanbul ve İzmir’in ön sıralarda bulunduğu görülmektedir. Göç veren Bölgelerden TR32 (Aydın, Denizli, Muğla) Bölgesi Kütahya dışındaki illere verdiği göçle öne çıkarken; Bölgenin yakın çevresinde bulunmayan TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkâri) Bölgesi Manisa’ya yoğun olarak göç veren bölgeler arasında yer almaktadır. Bu durum, Manisa’da sanayi ve tarım sektörlerindeki gelişimin yarattığı iş gücü ihtiyacıyla açıklanabilir. 

 

Bölge illerinden Ege Bölgesi dışına göç eden kişilerin genel olarak en gelişmiş bölge olan İstanbul’a yerleştiği görülmektedir

2008-2012 yılları arasında Bölgeden 395.391 kişi göç etmiştir. En çok göç verilen bölgeler ile en çok göç alınan bölgeler arasında TR31 (İzmir) Düzey-2 bölgesinin öne çıktığı Tablo 6’da görülmektedir. Bu durum; Bölgeden göç nedenlerinin Bölgeye yakınlık ile ekonomik ve/veya sosyal gelişmişlikle ilişkili olabileceğini göstermektedir. Bir başka ifadeyle Bölgeden göç eden kişiler ekonomik ve sosyal yönden en gelişmiş bölgelere gitmektedir. Bu bağlamda Bölgedeki yaşam kalitesinin ve ekonomik olanakların artırılması Bölgeden verilen göçün azalmasına önemli katkı sağlayacaktır. Bölgenin 2008-2012 yılları arasındaki göç hareketleri Harita 4’te gösterilmiştir.

Tablo 6- Bölgenin Diğer Bölgelere Verdiği Göçler (2008-2012)

Bölge Kodu

Bölge Adı

Verdiği Göç

Oranı (%)

TR31

İzmir

81.877

20,7

TR10

İstanbul

42.560

10,8

TR41

Bursa, Eskişehir, Bilecik

42.076

10,6

TR32

Aydın, Denizli, Muğla

40.090

10,1

TR61

Antalya, Isparta, Burdur

36.211

9,2

TR51

Ankara

21.126

5,3

TR22

Balıkesir, Çanakkale

19.111

4,8

 

Kaynak: TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi 

Harita 4- 2008-2012 Yılları Arasında Göç Hareketleri

Kaynak: TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi

Not 1: Yeşil oklar Bölgeye gelen göçü, kırmızı oklar bölgeden giden göçü göstermektedir.

 

Not 2: Yüzdeler, Bölgenin verdiği ve aldığı göçün oranını göstermektedir.

Bölgede kişi başına düşen gayri safi katma değer hızla artmaktadır ve gelişmiş bölgelere yakınsama eğilimindedir

Bölgenin 2004-2008 yılları arasında oldukça iyi bir ekonomik performans sergilediği ve İstanbul ile arasındaki kişi başı gelir farkını azaltmada Türkiye’nin en başarılı bölgesi olduğu Grafik 3’te görülmektedir. Bölge 2008 yılı verilerine göre, 30.970.272.489 TL ile Türkiye genelinde üretilen gayri safi katma değerin %3,6’sını sağlamış ve 26 Düzey-2 Bölgesi arasında 8. sırada yer almıştır. 2008 verilerine göre, Bölge 10.575 TL’lik kişi başı gayri safi katma değer ile 26 bölge içinde 11. sırada bulunmaktadır. Öte yandan, 2004-2008 döneminde, bu 26 bölgenin Türkiye’nin kişi başına düşen gelir açısından en zengin bölgesi olan İstanbul ile katma değer farkını ne düzeyde azalttıklarına bakıldığında Bölgeye dair önemli bir gelişme ortaya çıkmaktadır. Söz konusu dönemde; Bölge, İstanbul ile arasındaki katma değer farkını %8,1 azaltarak ülkemizdeki diğer 24 bölgeden farklılaşmış ve farkı en hızlı azaltan bölge olmuştur.

Grafik 3- Düzey-2 Bölgelerinin Kişi Başı Gayri Safi Katma Değer Değişim Oranları ve Türkiye Genelindeki Payları

Kaynak: TÜİK, Bölgesel Hesaplar

Bölge, tarımın ürettiği katma değer yönünden iyi bir konumdayken; diğer sektörlerde aynı başarıyı yakalayamaması Bölgeyi ürettiği katma değer yönünden orta sıralara itmektedir

Bölgenin sektörlerde ürettiği katma değer ve bu değerlerin ülke genelindeki payları Tablo 13’te verilmektedir. Bölge, %8,5’lik payıyla ülke genelinde tarımda en çok katma değer üreten Düzey-2 bölgesi iken; sanayideki katma değerin %4,3’ünü, hizmetlerdeki katma değerin %2,7’sini üretebilmektedir

Tablo 13- Bölgedeki Sektörlerin Türkiye Genelindeki Katma Değer İçindeki Payları ve Sırası

İktisadi Faaliyet Kolları

Gayri Safi Katma Değer

(Bin TL)

Türkiye Genelindeki Payı (%)

Düzey-2 Bölgeleri Sırası

Tarım

6.127.161

8,5

1

Sanayi

9.994.636

4,3

6

Hizmetler

14.848.475

2,7

9

Toplam

30.970.272

3,6

8

 

Kaynak: TÜİK, Bölgesel Hesaplar (2008)

2004-2008 yılları arasında, Bölgenin sektörel yapısında ülke genelinde olduğu gibi tarımdan sanayi ve hizmetlere yönelen bir dönüşüm yaşanmaktadır

Bölgenin sanayi ve tarım sektörlerindeki payı Türkiye ortalamasının üstündeyken, hizmetler sektörünün payı Türkiye ortalamasının gerisindedir. Ancak 2004-2008 döneminde, Bölgedeki ekonomik büyümenin ana tetikleyicisinin hizmetler sektörü olduğu görülmektedir. 2004-2008 dönemindeki ekonomik büyümenin kaynakları, Bölgede yapısal dönüşüm sürecinin yaşanmakta olduğunu kanıtlamaktadır. Bölgede sanayi sektörünün büyümeye katkısının tarım sektörünün üç katı kadar, hizmetler sektörünün büyümeye katkısının da tarım sektörünün yaklaşık beş katı kadar olduğu Grafik 4’te görülmektedir.         

Grafik 4 - 2004-2008 Yılları Arasında Bölgede ve Türkiye’de Sektörlerin Büyümeye Katkısı (%) 

Kaynak: TÜİK, Bölgesel Hesaplar; Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları                  

Bölgedeki katma değerin sektörel dağılımı komşu bölgelere göre farklı bir yapıdadır

2008 yılında Bölgede üretilen gayri safi katma değerin %19,8’inin tarım, %32,3’ünün sanayi, %47,9’unun hizmetlerden sağlandığı görülmektedir. Bu oranlar TR32 Bölgesi genelinde sırasıyla %14,4; %21,8 ve %63,8 iken; TR31 (İzmir) Bölgesi’nde %5,5; %26,7 ve %68,4’tür. Ege Bölgesine bağlı Düzey-2 bölgelerindeki gayri safi katma değerin, iktisadi faaliyet kollarına göre dağılımı Tablo 14’te sunulmaktadır. Bölgenin diğer Ege Düzey-2 bölgelerine göre tarım ve sanayi faaliyetlerinde elde edilen gayri safi katma değer oranının yüksek, hizmet faaliyetlerinden elde edilen gayri safi katma değer oranının düşük olduğu anlaşılmaktadır. 

Tablo 14- Ege’deki Düzey-2 Bölgelerinde Gayri Safi Katma Değerin Sektörel Dağılımı

Bölge Kodu

Bölge İlleri

Tarım (%)

Sanayi (%)

Hizmetler (%)

TR33

Manisa, Afyonkarahisar, Kütahya, Uşak

19,8

32,3

47,9

TR32

Aydın, Denizli, Muğla

14,4

21,8

63,8

TR31

İzmir

5,5

26,7

68,4

 

Kaynak: TÜİK, Bölgesel Hesaplar (2008)

İhracat değerleri yönünden Manisa ili, Bölge ve Türkiye genelinde öne çıkmaktadır

Bölge ihracatının 2004-2012 yılları arasında %93,7 artarak 2.559.653.113 dolardan 4.958.649.000 dolara çıktığı anlaşılmaktadır. Söz konusu artış; Türkiye genelinde %115; Manisa’da %85,5; Afyonkarahisar’da %233, Kütahya’da %115 ve Uşak’ta %164 düzeyinde gerçekleşmiştir. Bölge illerindeki ihracatın 2004 ve 2012 yıllarındaki dağılımı Tablo 26’da verilmiştir. 

Manisa, Bölgede en çok ihracatı yapan il olup, ülke genelinde de 7. sıradadır

Ancak 2004-2012 yılları arasında Manisa ilinin ihracatının Bölgenin diğer illerinin ihracatından daha az oranda arttığı görülmektedir. Bu durumun nedeni, Manisa dışındaki Bölge illerinin ihracatının Manisa’ya kıyasla çok düşük seviyelerde olması ve bu illerin ihracatındaki küçük bir değişimin oransal olarak daha büyük gözükmesidir. 2004-2012 yılları arasında, Manisa’daki ihracat artışı yaklaşık 2 milyar dolar iken; diğer üç ildeki artış toplam 400 milyon dolar dolaylarındadır.

Tablo 26- Bölge İllerinin İhracat Değerleri

 

İhracat

(2004, Dolar)

Bölgedeki

Oranı (%)

İhracat

(2012, Dolar)

Bölgedeki

Oranı (%)

2004-2012 Artış Oranı (%)

Afyonkarahisar

92.737.585

3,6

308.648.000

6,2

233

Kütahya

71.774.225

2,8

154.048.000

3,1

115

Manisa

2.326.684.822

90,9

4.314.900.000

87,0

85,5

Uşak

68.456.481

2,7

181.053.000

3,7

164

Bölge

2.559.653.113

 

4.958.649.000

 

93,7

Türkiye

63.798.811.561

 

137.709.928.700

 

115,9

 

Kaynak: TİM, İhracat Rakamları

Bölgede en fazla dış ticaret fazlası veren il Manisa’dır

Bölgede Uşak ili dışındaki illerin dış ticaret fazlası verdikleri (ihracat değerlerinin ithalat değerlerinden daha fazla olduğu) görülmektedir. Grafik 5’te verilen bilgilere göre Bölgede en fazla dış ticaret fazlası veren il 580.505.320 dolarla Manisa’dır. Manisa’yı 251.773.375 dolarla Afyonkarahisar ve 25.859.155 dolarla Kütahya takip etmektedir

 

Grafik 5- Bölge İlleri ve Ülke Genelinde İhracat ve İthalat Eğilimleri (2002-2012)

Kaynak: TÜİK, Dış Ticaret İstatistikleri

Bölge illerinin dış ticaretteki payları azalmaktadır

Bölge, 2012 yılındaki ülke ihracatının %3,17’sini, ülke ithalatının ise %1,69’unu gerçekleştirmiştir.[1] 2010 yılı verilerine göre Bölgenin ihracattaki payının %3,42; ithalattaki payının %1,78 olduğu görülmektedir. Bölge genelinin ihracat ve ithalattaki payı azalmaktadır. Bu durum, Bölgedeki ihracat artışının ülke genelindeki ihracat artış ivmesini yakalayamadığını göstermektedir.

 



[1] TÜİK, Dış Ticaret İstatistikleri

Bölge illerinden Manisa’nın çok sayıda üründe ihracatı bulunurken; Kütahya sınırlı sayıda üründe ihracat yapmaktadır

Uyumlaştırılmış Mal Tanım ve Kod Sistemi (HS) 1996 Sınıflamasına göre; 2010 yılında 4 basamaklı ticaret yapılan 1.240 ürün grubundan Manisa’nın 435 tanesinde, Afyonkarahisar’ın 216 tanesinde, Uşak’ın 170 tanesinde, Kütahya’nın ise 151 tanesinde ihracat yaptığı görülmektedir.[1] Bölge illerinin söz konusu ürün gruplarının hangilerinde rekabetçi olarak ihracat yaptığının bulunması amacıyla Balassa Endeksi olarak da ifade edilen Revealed Comparative Advantage (RCA)[2] değişkeni kullanılmaktadır. Söz konusu RCA değerinin iller bazında 1’den büyük olduğu ürün grupları tespit edilerek; Uşak’ın 73, Manisa’nın 72, Afyonkarahisar’ın 46, Kütahya’nın ise 41 ürün grubunda rekabetçi olarak ihracat yaptığı saptanmıştır.[3] Bölge illerinden Manisa, hem rekabetçi hem de rekabetçi olmadan çok sayıda ürünün ihracatını yapmaktadır. Uşak, ihraç ettiği az sayıda ürünün çoğunun rekabetçi olarak ihracatını yaparken; Kütahya, az sayıda sektörde ihracat yapmakta ve bunların birçoğunda rekabetçi olmadan ihracat gerçekleştirmektedir.

 


[1] TÜİK (2012)

[2] Detaylı bilgi Ek-5’te sunulmaktadır.

[3] TR33 Bölgesinin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analiz Edilmesi (2013), Zafer Kalkınma Ajansı

Bölge illerinin tümünde ihracatın sektörel çeşitliliği ülke genelinin gerisindedir

İhracat yapılan sektörlerdeki çeşitliliğin hesaplanması için Gini-Hirschman (GH) Endeksi[1] kullanılmaktadır. İhracat yapılan sektörlerin dengeli dağılması durumunda endeks, sıfıra yakın değer alırken; ihracatın belirli sektörlerde yoğunlaşması durumunda endeks, 100’e yakın değer almaktadır. Türkiye geneli ve Bölge illerinin Tüm Ekonomik Faaliyetlerin Uluslararası Standart Sanayi Sınıflamasına[2] (ISIC Rev.4) göre ihracat yaptıkları 88 sektördeki verileri kullanılarak hesaplanan GH Endeksi değerleri Grafik 6’da sunulmaktadır. Ülke genelinde 30 civarında olan endeks değeri Afyonkarahisar, Manisa ve Uşak illerinde 50-60 düzeylerinde; Kütahya’da ise 80’in üzerindedir. Ancak Kütahya’da endeks değeri (sektörel çeşitsizlik) giderek azalmaktadır. Bu da Kütahya’nın ihracatta artık daha fazla çeşitte mal ihraç ettiği anlamına gelmektedir. 

Grafik 6- Ülke Geneli ve Bölge İllerinde İhracattaki Sektörel Gini-Hirschman (GH) Endeksi Değerleri (2008-2012) 

Kaynak: TÜİK, Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

 


[1] Detaylı bilgi Ek-5’te sunulmaktadır.

[2] Ek-6’da sunulmaktadır.

Manisa dışındaki Bölge illerinde ihracatta öne çıkan sektörler benzerlik göstermektedir

Bölge illerinin 2012 yılında ISIC Rev. 4 Sınıflamasına göre en çok ihracat yaptıkları 3 sektör ve ihracat miktarları Tablo 27’de, tüm sektörlerin listesi ise Ek-1’de sunulmaktadır. Diğer metalik olmayan ürünlerin imalatı sektörü Manisa dışındaki tüm Bölge illerinin ihracatında ilk 3 sırada yer alırken, Diğer madencilik ve taş ocakçılığı, Afyonkarahisar ve Kütahya’nın; Gıda ürünlerinin imalatı ise Manisa ve Uşak’ın ihracatında öne çıkan sektörlerdir. 

Tablo 10- İllerin İhracatında Öne Çıkan Sektörler

Afyonkarahisar İli İhracatında Öne Çıkan Sektörler

Sektör Kodu

Sektör Adı

İhracat 2012 (Dolar)

Payı (%)

23

Diğer metalik olmayan ürünlerin imalatı

120.405.258

38,3

1

Bitkisel ve hayvansal üretim ile avcılık ve ilgili hizmet faaliyetleri

100.391.846

31,9

8

Diğer madencilik ve taş ocakçılığı

43.267.738

13,8

 

Toplam

314.351.668

 

 

 

Kütahya İli İhracatında Öne Çıkan Sektörler

 

Sektör Kodu

Sektör Adı

İhracat 2012 (Dolar)

Payı (%)

 

23

Diğer metalik olmayan ürünlerin imalatı

119.820.045

82,4

 

8

Diğer madencilik ve taş ocakçılığı

8.659.474

6,0

 

20

Kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatı

3.670.153

2,5

 

 

Toplam

145.487.482

 

 

 

Manisa İli İhracatında Öne Çıkan Sektörler

 

Sektör Kodu

Sektör Adı

İhracat 2012 (Dolar)

Payı (%)

 

26

Bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı

1.745.097.807

41,6

 

27

Elektrikli teçhizat imalatı

1.031.297.374

24,6

 

10

Gıda ürünlerinin imalatı

491.581.818

11,7

 

 

Toplam

4.198.964.142

 
             

 

Uşak İli İhracatında Öne Çıkan Sektörler

Sektör Kodu

Sektör Adı

İhracat 2012 (Dolar)

Payı (%)

13

Tekstil ürünlerinin imalatı

88.957.289

51,9

23

Diğer metalik olmayan ürünlerin imalatı

31.483.212

18,4

10

Gıda ürünlerinin imalatı

10.832.813

6,3

 

Toplam

171.543.526

 

 

Kaynak: TÜİK (2013), Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Bölge illerinin en çok ithalat yaptıkları sektörler ülke geneliyle benzerlik göstermektedir

Bölge illerinin 2012 yılında ISIC Rev. 4 Sınıflamasına göre en çok ithalat yaptıkları 3 sektör ve ithalat miktarları Tablo 28’de, tüm sektörlerin listesi Ek-2’de sunulmaktadır. Ülke ithalatında da öne çıkan Kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatı, Manisa dışındaki tüm Bölge illerinde; Başka yerde sınıflandırılmamış makine ve teçhizat imalatı ise Afyonkarahisar dışındaki tüm Bölge illerinde en çok ithalat yapılan 3 sektör arasındadır. 

Tablo 11- İllerin İthalatında Öne Çıkan Sektörler

Afyonkarahisar İli İthalatında Öne Çıkan Sektörler

 

Sektör Kodu

Sektör Adı

İthalat 2012 (Dolar)

Payı (%)

 

19

Kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı

11.369.691

18,2

 

20

Kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatı

10.503.493

16,8

 

1

Bitkisel ve hayvansal üretim ile ilgili hizmet faaliyetleri

8.547.345

13,7

 

 

Toplam

62.578.293

 

 

Kütahya İli İthalatında Öne Çıkan Sektörler

Sektör Kodu

Sektör Adı

İhracat 2012 (Dolar)

Payı (%)

28

Başka yerde sınıflandırılmamış makine ve teçhizat

26.046.281

21,8

20

Kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatı

24.806.997

20,7

8

Diğer madencilik ve taş ocakçılığı

19.741.785

16,5

 

Toplam

119.628.367

 
               

 

Manisa İli İthalatında Öne Çıkan Sektörler

Sektör Kodu

Sektör Adı

İhracat 2012 (Dolar)

Payı (%)

27

Elektrikli teçhizat imalatı

1.013.897.297

28,0

26

Bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı

998.017.847

27,6

28

Başka yerde sınıflandırılmamış makine ve teçhizat

422.821.077

11,7

 

Toplam

3.618.458.822

 

 

 

Uşak İli İhracatında Öne Çıkan Sektörler

Sektör Kodu

Sektör Adı

İhracat 2012 (Dolar)

Payı (%)

20

Kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatı

78.134.362

40,2

28

Başka yerde sınıflandırılmamış makine ve teçhizat imalatı

44.137.482

22,7

10

Gıda ürünlerinin imalatı

18.109.277

9,3

 

Toplam

194.213.592

 

 

Kaynak: TÜİK (2013), Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Kütahya ve Manisa dışındaki Bölge illeri hammadde ve ara malı ihracatında yoğunlaşırken, bu iki il tüketim mallarının ihracatında yoğunlaşmaktadır

Birleşmiş Milletler’in Standart Uluslararası Ticaret Sınıflamasına Dayalı Geniş Ekonomik Gruplara Göre Sınıflama[1] (BEC Rev.4) bazında ihracat verileri incelendiğinde; Afyonkarahisar’da hammadde ve ara malı ihracatının payı %67,5 iken; bu oran Uşak’ta %68,1’dir. 2008-2011 yılları arasında Afyonkarahisar’da hammadde ve ara malı ihracatı, Uşak’ta ise tüketim mallarının ihracatı giderek artmıştır. Kütahya’da tüketim malları ihracatının payı %64,3 iken; bu değer Manisa’da %68,3’tür ve söz konusu oran Kütahya’da giderek azalırken, Manisa’da giderek artmaktadır. Ayrıca; Manisa’da %19’luk pay ile yatırım (sermaye) malları dikkat çekmektedir. Bölge illerinin ve ülke genelinin 2011 yılı ihracatının BEC Rev.4 sınıflamasına göre ihracat payları Tablo 29’da verilmektedir. 

Tablo 12- Bölge İlleri İhracatının Geniş Ekonomik Gruplara Göre Dağılımı (%)

 

Afyonkarahisar

Kütahya

Manisa

Uşak

Türkiye

Sermaye (Yatırım) Malları

1,7

6,0

19,0

1,5

10,5

Hammadde ve Ara Malı

67,5

29,7

12,8

68,1

50,4

Tüketim Malları

30,8

64,3

68,3

30,4

38,7

Diğer

0,0

0,0

0,0

0,0

0,4

 

Kaynak: TÜİK (2012), Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

 


[1] Ek-7’de sunulmaktadır.

Manisa haricindeki Bölge illeri yoğun olarak hammadde ve ara malı ithal ederken; Manisa ithalatında yatırım (sermaye) malları öne geçmiş durumdadır ve Bölgede ithalata bağımlılık söz konusudur

Tablo 30’daki bilgiler doğrultusunda BEC Rev.4 sınıflamasına göre 2011 yılında hammadde ve ara malı ithalatının toplam ithalattaki payı, Afyonkarahisar’da %85,9; Kütahya’da %80,3; Uşak’ta %85,8’dir. Söz konusu değer; Afyonkarahisar ve Uşak’ta son 4 yıl içinde giderek artmaktadır. Manisa ithalatındaki hammadde ve ara mallarının payı %45,8 iken; ülke genelinde bu oran %71,9’dur. Manisa dışındaki Bölge illerinde ve ülke genelinde %10-16 arasında seyreden yatırım (sermaye) mallarının payı ise Manisa’da %51,4’tür. Bu veriler Bölge genelinde üretim yapısının ithalata bağımlı olduğunu ve Manisa’nın biraz da olsa bu bağımlılıktan kurtulduğunu göstermektedir.

Tablo 13- Bölge İlleri İthalatının Geniş Ekonomik Gruplara Göre Dağılımı (%)

 

Afyonkarahisar

Kütahya

Manisa

Uşak

Türkiye

Sermaye (Yatırım) Malları

11,3

16,6

51,4

13,8

15,5

Hammadde ve Ara Malı

85,9

80,3

47,8

85,8

71,9

-          Sanayi için işlem görmemiş hammaddeler

1,4

19,1

0,8

20,0

6,7

-          Sanayi için işlem görmüş hammaddeler

41,1

38,0

25,8

49,0

31,3

Tüketim Malları

2,8

3,1

0,8

0,4

12,3

Diğer

0,0

0,0

0,0

0,0

0,3

 

Kaynak: TÜİK (2012), Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Manisa’nın ihracatı yüksek ve orta-yüksek teknolojili sektörlerde; Afyonkarahisar ve Kütahya’nın ihracatı orta-düşük teknolojili sektörlerde; Uşak’ın ihracatı ise düşük teknolojili sektörlerde yoğunlaşmaktadır

Ülke genelinde ve Bölge illerinde 2011 yılı imalat sektörü ihracatının teknoloji seviyelerine göre[1] dağılımı Tablo 31’de sunulmaktadır. Tablodaki verilere göre Manisa %43’lük yüksek teknolojili ürün ihracatıyla Türkiye ortalamasının çok üzerindedir. Uşak ise düşük teknoloji ürün ihracında %68,8 ile Bölgede 1. sıradadır. Afyonkarahisar ve Kütahya’da yüksek teknolojili ürün ihracı yoktur. 

Tablo 14- İmalat Sektörü İhracatının Teknoloji Düzeylerine Göre Dağılımı (%)

 

Afyonkarahisar

Kütahya

Manisa

Uşak

Türkiye

Yüksek Teknolojili

0,0

0,0

43,0

0,1

2,6

Orta-Yüksek Teknolojili

3,9

3,3

32,6

8,7

29,1

Orta-Düşük Teknolojili

83,7

92,8

11,1

22,4

37,3

Düşük Teknolojili

12,5

3,9

13,3

68,8

31,0

 

Kaynak: TÜİK, Dış Ticaret İstatistikleri; Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları


[1] Eurostat tarafından sektörlerin teknoloji seviyelerine göre sınıflandırılması Ek-8’de sunulmaktadır.

Afyonkarahisar’ın ithalatı orta-düşük teknolojili sektörlerde yoğunlaşırken, Bölgenin diğer illeri orta-yüksek teknolojili sektörlerde yoğun olarak ithalat yapmaktadır

Ülke genelinde yüksek teknolojili sektörlerdeki ithalatın oranı %9,7 iken; Manisa’da %28,9; Bölgedeki diğer illerde ise %3’ün altındadır. Bu kapsamda Manisa’nın ihracatın teknoloji düzeyinde olduğu gibi ithalatın teknoloji düzeyinde de Bölge ve ülke genelinden kısmi olarak ayrıştığı görülmektedir. Teknoloji düzeylerine göre Bölge illeri ve ülke geneli ithalatının dağılımının verildiği Tablo 32’den, Bölge ve ülke genelinde ithalatın teknoloji düzeyinin ihracatın teknoloji düzeyinden yüksek olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumun sebebi Manisa dışındaki Bölge illerinde yüksek teknolojili ürünlerin az miktarda üretilmesidir. Bölge illerinin genelde yüksek teknolojili ürün ithal edip düşük teknolojili ürün ihraç etmesi illerin dış ticaret dengelerini bozmaktadır. 

Tablo 15- Bölge İlleri İmalat Sektörü İthalatının Teknoloji Düzeylerine Göre Dağılımı (%)

 

Afyonkarahisar

Kütahya

Manisa

Uşak

Türkiye

Yüksek Teknolojili

1,3

2,2

28,9

0,5

9,7

Orta-Yüksek Teknolojili

35,6

53,3

53,2

69,6

44,2

Orta-Düşük Teknolojili

57,8

30,5

14,0

7,9

32,0

Düşük Teknolojili

5,3

14,0

3,8

22,0

14,2

 

Kaynak: TÜİK, Dış Ticaret İstatistikleri; Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Ülke genelinde 34 Teknoloji Geliştirme Bölgesi bulunmasına rağmen Bölge, faaliyette olan Teknoloji Geliştirme Bölgesi bulunmayan 9 Düzey-2 Bölgesi’nden biridir.

Ancak, faaliyette bulunmayan Kütahya Dumlupınar Tasarım Teknoloji Geliştirme Bölgesi ve Celal Bayar Teknoloji Geliştirme Bölgesi ile Bölge teknoloji geliştirme bölgesi kurma çalışmaları süren 5 Düzey-2 Bölgesi arasındadır. TR22 Bölgesi hariç Bölgenin tüm komşu bölgelerinde teknoloji geliştirme merkezinin olması üniversite ile işbirliği yapmak isteyen sanayicileri, bu faaliyetlerini Bölge dışında yapmaya itmektedir.[1]


[1] Söz konusu veriler, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’ndan alınmış olup Afyonkarahisar, Kütahya ve Uşak’taki üniversitelerin ortak teknoloji geliştirme bölgesi için yaptıkları çalışmalar doğrultusunda güncellenecektir.

Bölgede hizmetler sektörünün niteliği (bilgi yoğunluğu) ülke genelinin gerisindedir

Eurostat, NACE Rev.2 Sınıflamasına göre hizmet sektörlerinin bilgi yoğunluklarını Ek-3’te sunulan şekilde ayrıştırmaktadır. Bu sınıflamaya göre ülke genelinde bilgi yoğunluğu yüksek sektörlerin payı %31,7 iken; Bölgede bu oran %25,9’dur. Söz konusu oran Bölge illerinden Afyonkarahisar’da %26; Kütahya’da %23,3; Manisa’da %26,1; Uşak’ta ise %28,6’dır. Bölgedeki hizmet sektöründeki bilgi yoğunluğunun ülke genelinin gerisinde kaldığı görülmektedir. Bilgi yoğun sektörlerin arasındaki yüksek teknolojili bilgi yoğun sektörlerin oranının ise ülke genelinde %2,1; Bölgede %1,3; iller bazında ise Afyonkarahisar’da %0,8; Kütahya’da %1,7; Manisa’da %1,6 ve Uşak’ta %0,4 olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu durum, hizmetler sektöründe yaratılan katma değeri olumsuz etkilemektedir. Ülke geneli ve Bölge illerindeki hizmetler sektörünün bilgi yoğunluğu Tablo 35’de verilmektedir.

Tablo 16- Bölge İllerindeki Hizmet Sektörünün Bilgi Yoğunluğu (%)

Hizmet Türü

Afyonkarahisar

Kütahya

Manisa

Uşak

Bölge

Türkiye

Bilgi Yoğunluğu Yüksek

26,0

23,3

26,1

28,6

25,9

31,7

Pazara Yönelik

7,3

6,2

8,5

11,1

8,1

13,7

Yüksek Teknolojili

0,8

1,7

1,6

0,4

1,3

2,1

Finansal

1,6

0,9

1,9

1,7

1,6

2,4

Diğer

16,3

14,5

14,2

15,4

14,9

13,5

Bilgi Yoğunluğu Düşük

74,0

76,7

73,9

71,4

74,1

68,3

Pazara Yönelik

71,1

72,4

67,5

65,7

69,0

62,4

Diğer

3,0

4,3

6,4

5,7

5,1

5,9

 

Kaynak: SGK, İstatistik Yıllığı 2011, Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Düşük teknolojili sektörler, katma değer üretmede ve üretim değeri oluşturmada istihdam paylarına nazaran kötü bir performans sergilemektedir

Grafik 10’a göre, ülke genelinde istihdamın %50’sinden fazlasının bulunduğu düşük teknolojili sektörler üretim ve katma değerin yaklaşık %40’ını oluşturmaktadır. İstihdam oranı nispeten daha az olan yüksek ve orta-yüksek teknolojili sektörlerin üretilen katma değerdeki payları gerek üretimdeki, gerekse istihdamdaki paylarından daha fazladır. Bu durum, katma değer üretmek ve daha fazla üretim yaparak ekonomik gelişmeyi sağlamak için düşük teknolojili sektörler yerine yüksek ve orta-yüksek teknolojili sektörlere geçilmesi gerektiğini göstermektedir.

Grafik 7- Sektörlerin Teknoloji Düzeylerine Göre Üretim, İstihdam ve Katma Değerdeki Payları

Kaynak: TÜİK, Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri (2010), Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Ülke genelindeki istihdamda 2008-2012 yılları arasında çok yavaş bir şekilde orta-düşük teknolojili sektörlerden orta-yüksek teknolojili sektörlere geçiş yaşandığı görülmektedir

Ülke genelinde, 2008-2012 yılları arasında yüksek teknolojili sektörlerdeki istihdam oranı %2 civarında iken, düşük teknolojili sektörlerdeki istihdam oranının %50 civarında olduğu ifade edilebilir. Orta-yüksek teknolojili sektörlerdeki istihdamın artmasına rağmen yüksek teknolojili sektörlerin artmaması; üretim yapısındaki dönüşümün sağlanmasında sorun olduğunu göstermektedir. Ülke genelindeki imalat sektörü istihdamının teknoloji düzeylerine göre gelişimi Grafik 11’de sunulmaktadır

 

Grafik 8- Ülke Genelinde Teknoloji Düzeyine Göre İstihdam

Kaynak: SGK (2013), Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Bölge genelinde ülkedekinden farklı olarak düşük teknolojili sektörlerden yüksek ve orta yüksek teknolojili sektörlere yönelim olduğu görülmektedir

Bölgede istihdam yönünden teknoloji artışı ülke geneline nazaran daha hızlı olmuştur. Sektörlerin teknoloji düzeyine göre istihdamın dağılımının eğilimini sunan Grafik 12’de düşük teknolojili sektörlerdeki istihdam payı azalırken; yüksek ve orta-yüksek teknolojili sektörlerin payının arttığı görülmektedir. Bölgenin ülke geneline göre; yüksek ve orta-yüksek teknolojili sektörlerde daha fazla, orta-düşük ve düşük teknolojili sektörlerde daha az paya sahip olduğu görülmektedir. Buna rağmen; orta-yüksek ve orta-düşük teknolojili sektörler arasında ciddi bir uçurum bulunduğu ve teknoloji düzeyi artışının dengeli olmadığı görülmektedir.

 

Grafik 9- Bölgede Teknoloji Düzeyine Göre İstihdam

Kaynak: SGK (2013), Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Manisa’nın istihdam yapısında, ülke ve Bölge genelinin üzerinde teknoloji düzeyi mevcutken; söz konusu yapı Bölgenin diğer illerine yayılmamıştır

Ülke genelinde yüksek teknolojili sektörlerde istihdam edilenlerin oranı %1,6 iken; Bölgede bu oran %5,5’tir. Tablo 36’da görülebileceği üzere Manisa yüksek teknolojili sektörlerde üretim yaparak Bölgenin imalattaki teknoloji seviyesini ülke genelinin üzerine çekmektedir. Bölgede Afyonkarahisar dışındaki illerde imalattaki teknoloji kullanım düzeyi 2008-2011 yılları arasında artmıştır. Teknoloji düzeylerine göre istihdam oranlarında Uşak’ın düşük teknolojili sektörlerdeki %79,9’luk payı dikkat çekmektedir. Kütahya ise orta-düşük teknolojili üretimde başı çekmektedir.

Tablo 17- Bölge İllerinde İmalat Sektörü İstihdamının Teknoloji Düzeyine Dağılımı (%)

 

Afyonkarahisar

Kütahya

Manisa

Uşak

Bölge

Türkiye

Yüksek Teknolojili

0,3

0,3

9,9

0,2

5,5

1,6

Orta-Yüksek Teknolojili

6,0

11,8

23,5

3,1

15,9

14,9

Orta-Düşük Teknolojili

51,9

54,7

34,7

16,8

37,5

33,1

Düşük Teknolojili

41,8

33,2

31,9

79,9

41,1

50,4

Kaynak: SGK, İstatistik Yıllığı (2011), Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

 

Bölgede Manisa’nın etkisiyle yüksek teknoloji gelişimi ülke genelinden daha iyi durumdadır

Manisa ili %9,9 ile yüksek teknolojili sektörlerdeki istihdam payı Türkiye’de en yüksek olan ildir. Bu kategoride Afyonkarahisar 39., Kütahya 44., Uşak ise 52. sırada yer almaktadır. Manisa ilinin ülke genelindeki değerin (%1,6) çok üzerinde olması Bölgeyi %5,5 ile yüksek teknolojili sektörlerdeki istihdam payı en yüksek Düzey-2 bölgesi haline getirmektedir.[1]

 


[1] SGK, İstatistik Yıllığı (2011)

Bölgede orta-yüksek teknolojili sektörler, yüksek teknolojili sektörler kadar gelişmiş değildir

Yüksek ve orta-yüksek teknolojili sektörler toplamının payı ele alındığında Manisa, ülke genelinde Yalova’dan sonra ikinci sırada yer alırken; Kütahya 25., Afyonkarahisar 43., Uşak 65. sıradadır.[1] Kütahya’da gelişen otomotiv yan sanayine bağlı olarak artan orta-yüksek teknolojili sektör payına rağmen; Manisa ve Uşak’ın orta-yüksek teknolojili sektörlerde yüksek teknolojili sektörlerdeki kadar gelişmemesi ve Afyonkarahisar’ın iki ayrı düzeyde de yakın performans göstermesi Bölge genelini olumsuz etkilemektedir. Bölge, yüksek ve orta-yüksek teknolojili sektörlerin payında sırasıyla TR42 ve TR41 Düzey-2 bölgelerinin ardından üçüncü sırada yer almaktadır. Bölgede daha dengeli bir gelişim için özellikle Manisa dışındaki illerin orta-yüksek teknolojiye yönelmesi gerekmektedir


[1] SGK, İstatistik Yıllığı (2011)

Ülke genelinde sadece düşük teknolojili sektörlerde dış ticaret fazlası verilmektedir

Uzun dönem boyunca dış ticaret açığı veren ülkede düşük teknolojili sektörlerdeki ihracatın ithalatından fazla olduğu Grafik 13’te görülmektedir. Buna karşın; orta-düşük teknolojili sektörlerde bir dış ticaret dengesi söz konusu iken; yüksek ve orta-yüksek teknolojili sektörlerde dış ticaret açığı söz konusudur. Söz konusu açık giderek artarken; ülke genelindeki dış ticaret açığının teknoloji açığıyla açıklanabildiği görülmektedir. Özellikle her yıl en fazla açığın orta-yüksek teknolojili sektörlerde verilmesi dikkat çekmektedir.

Grafik 10- Ülke Genelinde Teknoloji Düzeyine Göre Dış Ticaret Açığı (Dolar)

Kaynak: TÜİK, Dış Ticaret İstatistikleri

Ülke genelinde yüksek teknolojili sektörlerdeki en çok ihracat yapan il Manisa iken; diğer Bölge illerinin düşük ve orta düşük teknolojili sektörlerde daha başarılı olduğu görülmektedir

Manisa 1.746.252.277 dolar (ve %36,4’lük pay) ile ülke genelinde en çok yüksek teknolojili sektör ihracatı yapan il konumundadır. Ayrıca Manisa ihracatında yüksek teknolojili sektörlerin payı %43’tür ve il, bu değerle de ülke genelinde ilk sırada yer almaktadır. İlde %32,7 olan orta-yüksek teknolojili sektörler ihracatı, %28,4 olan ülke geneli değerinin üzerinde iken; yüksek ve orta yüksek teknolojili sektörlerin toplam payında bazı illerin gerisinde kaldığı görülmektedir.[1] Bu durum ilde dengeli bir teknoloji artışı olmadığının ve ilin ihracattaki başarılı konumunun birkaç istisnai firmaya bağlı olduğunun göstergesidir


[1] TÜİK, Dış Ticaret İstatistikleri (2012) ve Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Manisa dışındaki Bölge illerinin ise sadece düşük ve orta-düşük teknolojili sektörlerde dış ticaret fazlası verdikleri dikkat çekmektedir

Ayrıca; yüksek ve orta-yüksek teknolojili sektörlerdeki ihracat payının Afyonkarahisar’da %3,9; Kütahya’da %3,3 ve Uşak’ta %8,6 gibi ülke genelinin çok altında değerlerde olması, bu illerin Bölgeye gerekli desteği sağlayamadığını ve ihracattaki teknoloji yapısı yönünden Bölge içinde ciddi bir dengesizlik olduğunu göstermektedir.[1] Bu durumun aşılması için Bölgede Manisa dışındaki illerin yüksek ve orta-yüksek teknolojili sektörlerdeki ihracatlarını arttırmaları gerekmektedir


[1] TÜİK, Dış Ticaret İstatistikleri (2012) ve Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Bölge illerinde kurulan şirketlerin sermayelerinin Türkiye geneline oranı %2,2’dir

Ülke genelinde 2009 yılında kurulan şirketlerin toplam sermayeleri 2.108.598.000 TL olup, ülke genelinde kurulan 8.346 imalat sektörü şirket ve kooperatifinin 38’i Afyonkarahisar’da, 31’i Kütahya’da, 71’i Manisa’da ve 24’ü Uşak’ta kurulmuştur. Yine aynı yıl verilerine göre, ülke genelinde imalat sektöründe kurulan şirket ve kooperatiflerin 164’ü (%2,0’si) Bölgede kurulmuştur. Bölge genelinde kurulan işletmelerin toplam sermayeleri 46.307.000 TL olup, illere göre dağılımı Tablo 18'de verilmektedir.

Tablo 18- Bölgede İmalat Sektöründe Kurulan Şirket ve Kooperatiflerin Sermayeleri Toplamının İllere Göre Dağılımı

 

Sermaye (TL)

Türkiye Geneline Oranı (%)

Afyonkarahisar

10.345.000

0,5

Kütahya

10.365.000

0,5

Manisa

20.412.000

1,0

Uşak

5.185.000

0,2

Bölge

46.307.000

2,2

 

Kaynak: TÜİK, İş Demografisi İstatistikleri (2009)

Bölgedeki 16 ilçede toplam 23 OSB ve üretim aşamasına geçmiş 18 OSB bulunmaktadır

Bölgede üretim aşamasına geçmiş OSB bulunan ilçeler; Manisa Merkez, Akhisar, Salihli, Turgutlu, Afyonkarahisar Merkez, Bolvadin, Dinar, Emirdağ, İscehisar (Mermer İhtisas), Sandıklı, Şuhut, Kütahya Merkez (2 adet), Gediz, Tavşanlı, Uşak Merkez (2 adet) ve Karahallı’dır. Söz konusu ilçelerden Afyonkarahisar Merkez ve Akhisar (Zeytin ve Zeytinyağı İhtisas)’da yeni OSB kurulması çalışmaları devam etmektedir. Ayrıca; Kula (Deri), Simav, Soma, Altıntaş, İhsaniye ve Dazkırı (Dokuma ve Konfeksiyon)’da OSB kurulması için girişimler devam etmektedir.[1] Türkiye’deki OSB sayısının 277 olduğu düşünüldüğünde Bölgedeki OSB sayısının Türkiye’dekinin %8,3’ü olduğu görülmektedir. Bu oran TR32 Bölgesi’nde %5 düzeyindedir.

 


[1] OSBÜK Bilgi Sistemi, Valilikler

Bölgede Diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı, katma değer açısından ilk sıradadır

Bölgede katma değer açısından diğer önemli sektörler Gıda ürünlerinin imalatı, Elektrikli teçhizat imalatı, Tekstil ürünlerinin imalatı ve Bilgisayarların elektronik ve optik ürünlerin imalatıdır. Diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatının ilk sırada olmasında Bölgedeki seramik ve mermer üretiminin etkisi büyüktür. Değerler Grafik 11’de gösterilmektedir.

Grafik 11- Bölgede En Çok Katma Değer Üreten 5 Sektörün Dağılımı (2012)

Kaynak: TÜİK, Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri (2010), SGK (2013) ve Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Bölgedeki sanayi üretiminde en yüksek payı %19 ile Gıda ürünlerinin imalatı almaktadır

Gıda sektörünü Diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı ve Elektrikli teçhizat imalatı takip etmektedir. Bölgedeki sanayi üretiminde ilk üç sektörün payı toplam üretimin %47’sini, ilk 10 sektörün payı ise toplam üretimin %87’sini oluşturmaktadır. Bu da Bölge sanayisinde bir yoğunlaşma olduğunu göstermektedir. Bölge sanayisinde sektörlerin payı Grafik 12’de gösterilmiştir.

 

Grafik 12- Bölgedeki Sanayi Üretiminin Sektörlere Göre Dağılımı (2012)

Kaynak: TÜİK, Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri (2010), SGK (2013) ve Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Bölgede 2008-2012 yılları arasında imalat sektöründeki istihdam ülke genelinden daha hızlı artmıştır

Ülke genelinde, 2008-2012 yılları arasında imalat sektöründeki işyeri sayısı %18,6; çalışan sayısı ise %30,8 artmıştır. Söz konusu değerler Bölgede sırasıyla %6,7 ve %37,2 olarak gerçekleşmiştir.[1] Bu verilerden, Bölgede ülke geneline göre daha büyük işletmelerin kurulduğu anlaşılmakta olup, Bölgenin büyük ölçekli yatırımlar için tercih edildiği ifade edilebilir.


[1] SGK (2013)

Bölgede, Metalik olmayan diğer mineral ürünlerin imalatı sektöründeki yatırımların oranı artarken; Tekstil ürünleri imalatı ile Plastik ve kauçuk ürünleri imalatı sektörlerindeki yatırımların oranı azalmaktadır

2003 yılında 5. sırada bulunan Tekstil ürünleri imalatı yatırımları, 2008 yılında ilk sıralarda yer almamıştır. Bu da Bölgede tekstil yatırımlarının azaldığını ve bu yatırımların başka sektörlere kaydığını göstermektedir. Bölgede Gıda ürünleri ve içecek imalatı yatırımları 2003 yılında %11,9 ile 4. sıradayken, 2008 yılında %15,8 ile 2. sıraya yükselmiştir. Yine Bölgede Fabrikasyon metal ürünleri imalatı yatırımları 2003 yılında 6. sıradayken, 2008 yılında 1. sıraya yükselmiştir. Bu veriler Bölgeye yapılan yatırımların Fabrikasyon metal ürünleri ile Gıda ürünleri ve içecek imalatına kaydığını göstermektedir.[1] Ayrıca; Gıda ürünleri ve içecek imalatı; Radyo, televizyon, haberleşme teçhizatı ve cihazları imalatı ile Fabrikasyon metal ürünleri imalatı (makine ve teçhizatı hariç) sektörlerinde, Bölgedeki yatırım oranı ülke genelinin çok üzerindedir. Bu durum; bu sektörlerin Bölgede parlayan sektörler olduğunu göstermektedir.

 


[1] TÜİK Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri (2010). Detaylı bilgiler Ek-9’da verilmiştir.

Bölgedeki sektörlerin istihdamdaki payları çok değişmezken ilk sıralardaki sektörlerin paylarında azalma görülmektedir

Bölge istihdamında en çok paya sahip Diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı sektörünün yüzdesi yaklaşık 2 puan azalırken; ikinci sıradaki Gıda ürünlerinin imalatının yüzdesi 1,4 puan azalmıştır. Üçüncü sırada Tekstil ürünlerinin imalatı sektörünün payı sabit kalırken; Fabrikasyon metal ürünleri imalatı (makine ve teçhizat hariç) sektörünün yüzdesi yaklaşık 1 puan; Elektrikli teçhizat imalatı ile Kauçuk ve plastik ürünlerin imalatı sektörlerinin yüzdeleri yaklaşık 2’şer puan artmıştır.[1] Bu durum sektörel dağılımı daha dengeli hale getirmektedir. Ülke genelinde ilk sırada yer alan Giyim eşyalarının imalatının Bölgede çok gerilerde kalması bu sektörün Bölgede zayıf olduğunu; Gıda ürünlerinin imalatı, Elektrikli teçhizat imalatı ile Diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı sektörlerinin Bölgede ülke genelindeki paylarının çok üzerinde değerlere sahip olması ise Bölgenin bu sektörlerde ihtisaslaştığını göstermektedir


[1] SGK (2013)

Bölge illerinde çalışan sayıları yönünden öne çıkan sektörler genel olarak benzerlik gösterirken; Manisa’da sektörler daha dengeli dağılmıştır ve farklı sektörler de öne çıkmaktadır

SGK 2012 yılı verilerine göre; Afyonkarahisar’da en çok kişinin istihdam edildiği sektör 7.469 kişiyle diğer metalik olmayan maden ürünleri; Kütahya’da 8.081 kişiyle yine diğer metalik olmayan maden ürünleri; Manisa’da 13.804 kişiyle gıda ürünlerinin imalatı, Uşak’ta ise 11.562 kişiyle Tekstil ürünlerinin imalatıdır. İller bazında sanayi istihdamının dağılımı Grafik 13’de gösterilmektedir.

 

Grafik 13- İller Bazında Sanayi İstihdamının Dağılımı

Kaynak: SGK (2013)

Bölgede en çok istihdama sahip 5 sektör aynı zamanda olgun küme yapısına sahiptir

Sektörlerdeki kümelenme potansiyelinin tespiti için yaygın olarak 3-Yıldız Analizi kullanılmaktadır. Söz konusu analizde; yoğunluk, büyüklük ve başatlık kriterleri kullanılır ve bu kriterlerden her birine bir yıldız verilir. Analizin yapıldığı yerde üç yıldız alan sektörün kümelenme potansiyeli olduğu sonucuna varılır[1]. Bu analize göre Bölgede olgun küme yapısındaki sektörlerin listesi Tablo 19’da sunulmaktadır.

Tablo 19- 3-Yıldız Kümelenme Analizi Sonucu Bölgede Üç Yıldız Alan Sektörler

Sektör

(NACE Rev.2)

Sektör Adı

Yoğunluk

Büyüklük (%)

Başatlık (%)

Analiz Sonucu

10

Gıda ürünlerinin imalatı

1,38

5,61

18,08

***

13

Tekstil ürünlerinin imalatı

1,12

4,57

13,00

***

23

Diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı

3,18

12,93

21,33

***

25

Fabrikasyon metal ürünleri imalatı (makine ve teçhizat hariç)

1,05

4,26

9,23

***

 

Kaynak: TÜİK, Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri (2009), Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları


[1] Üç Yıldız Analizi hakkında daha detaylı bilgi Ek-10’da verilmiştir.

Tarım, Bölge ekonomisi içerisinde önemli bir yere sahiptir

Tablo 20'ye göre, Bölgenin 4.206 bin hektar olan toplam yüzölçümünün %35’i tarım arazisinden oluşmaktadır. Türkiye genelinde tarım alanlarının toplam alan içerisindeki oranı %30’dur. Bölge, ülke tarım alanlarının %6,2’sini oluşturmaktadır. Bölgedeki tarım alanlarının toplam il yüzölçümüne kıyasla en fazla olduğu il %41,7’lik oranı ile Uşak, en düşük olduğu il ise %27,3 ile Kütahya’dır. Kütahya ilindeki orman alanlarının fazlalığı, tarım alanı oranlarının düşük kalmasına sebep olmaktadır.

Tablo 20- Tarım Alanlarının Dağılımı (2012)

 

Yüzölçümü (ha)

Toplam 

Tarım Alanı (ha)

Tahıllar (ha)

Nadas 

Alanı (ha)

Sebze Alanları (ha)

Meyvelikler (ha)

Süs 

Bitkileri (ha)

Afyonkarahisar

1.154.322

465.254

366.161

73.516

7.493

18.083

0,62

Kütahya

1.172.686

320.099

260.699

45.283

6.580

7.537

0,61

Manisa

1.325.265

459.514

259.451

10.884

3.384

185.721

74,10

Uşak

553.916

230.829

214.508

759

7.160

8.402

0,00

Bölge

4.206.189

1.475.697

1.100.819

130.442

24.617

219.744

75,33

Türkiye

78.534.700

23.795.481

15.464.452

4.286.137

827.114

3.212.989

4.789,54

Bölge Payı (%)

5,36

6,20

7,12

3,04

2,98

6,84

1,57

 

Kaynak: TÜİK, Bitkisel Üretim İstatistikleri 

Bölge illerinden Afyonkarahisar ve Manisa tarımsal üretimde ülke genelinde üst sıralarda yer alırken; Afyonkarahisar hayvansal üretimde, Manisa ise bitkisel üretimde öne çıkmaktadır

Tablo 21’e göre bitkisel üretim değerlerinde Manisa %2,8’lik, Afyonkarahisar ise %1,5’lik payıyla ülke genelinde sırasıyla 10. ve 19. sıralarda yer almaktadır. Afyonkarahisar, canlı hayvanlar değeri açısından %2,3’lük, hayvansal üretim açısından %0,7’lik pay ile ülke genelinde 6. ve 15. sıralarda bulunmaktadır. Manisa ise ülke genelindeki canlı hayvan değerinin %2,1’ine sahipken; hayvansal üretimin %0,5’ini yapmakta ve 81 il arasında sırasıyla 13. ve 26. sıralarda yer almaktadır. Söz konusu veriler; tarım ve hayvancılığın Bölge açısından önemini vurgulamaktadır. Bölgedeki tüm illerin; bitkisel üretim, hayvansal üretim ve canlı hayvanlar değeri açısından ülke genelindeki konumları Tablo 21, Tablo 22 ve Tablo 23’te sunulmaktadır. 

Tablo 21- Bölge İllerinin Bitkisel Üretim Değerleri ve Türkiye Genelindeki Payları

İl

Bitkisel Üretim (1.000 TL)

Payı (%)

Sırası

Afyonkarahisar

1.365.832

1,5

19

Kütahya

772.101

0,9

39

Manisa

2.510.321

2,8

10

Uşak

532.102

0,6

48

Kaynak: TÜİK, Seçilmiş Göstergelerle Türkiye, İl Yayınları (2011)  

Tablo 22- Bölge İllerinin Canlı Hayvanlar Değerleri ve Türkiye Genelindeki Payları

İl

Canlı Hayvanlar Değerleri (1.000 TL)

Payı (%)

Sırası

Afyonkarahisar

1.372.260

2,28

6

Kütahya

787.852

1,31

31

Manisa

1.263.149

2,10

13

Uşak

694.715

1,16

37

Kaynak: TÜİK, Seçilmiş Göstergelerle Türkiye, İl Yayınları (2011)

 

Tablo 23- Bölge İllerinin Hayvansal Üretim Değerleri ve Türkiye Genelindeki Payları

İl

Hayvansal Üretim Değerleri (1.000 TL)

Payı (%)

Sırası

Afyonkarahisar

283.668

0,67

15

Kütahya

162.494

0,38

39

Manisa

230.796

0,54

26

Uşak

124.900

0,29

50

 

Kaynak: TÜİK, Seçilmiş Göstergelerle Türkiye, İl Yayınları (2011)

Bölgede toplam işlenen tarım alanları içinde ekilen alanların oranı ülke genelinin üzerindeyken; Manisa sebze bahçelerinin oranı ile öne çıkmaktadır

Tablo 24’e göre 2011 yılında ülke genelinde işlenen tarım alanlarının %76,5’i ekilen arazi iken; bu oran Bölge illerinden Afyonkarahisar’da %83,6; Kütahya’da %84; Manisa’da %85,6; Uşak’ta ise %96,6’dır. Sebze bahçeleri oranı ise ülke genelinde %3,9 iken, Manisa’da %10,9’dur. Bölgenin diğer illerinde söz konusu oranın ülke genelinin altında olduğu görülmektedir. Bu durum, söz konusu illerde bitkisel üretimde yaratılan katma değerin düşük kalmasına yol açmaktadır.

Tablo 24- Bölge İllerinin Tarım Alanlarının Kullanımına Göre Dağılımı

 

İşlenen tarım alanı (Ha)

Ekilen (%)

Nadas (%)

Sebze bahçeleri alanı (%)

Afyonkarahisar

455.416

83,6

14,6

1,8

Kütahya

310.750

84,0

13,6

2,4

Manisa

310.450

85,6

3,5

10,9

Uşak

217.502

96,6

0,3

3,1

Türkiye

20.538.928

76,5

19,6

3,9

 

Kaynak: TÜİK, Seçilmiş Göstergelerle Türkiye, İl Yayınları (2011)

Uzun ömürlü bitkiler içinde Manisa hem bağ hem de zeytin ağaçları açısından öne çıkmaktadır

Ülke genelinde uzun ömürlü bitkilerin kapladığı alanın %15,3’ü bağ, %25,8’i zeytin ağaçlarının bulunduğu alandır. Bu oranların Manisa’da sırasıyla %39,9 ve %48,5 olduğu görülmektedir. Ayrıca bağ alanlarının oranı Uşak’ta %58,5; Kütahya’da ise %15,7 seviyesindedir. Uzun ömürlü bitkilerin ülke genelinde ve Bölge illerindeki dağılımı Tablo 25’de sunulmaktadır. Bağ ve zeytin alanlarının fazlalığı, tarımda yaratılan katma değeri olumlu etkilemektedir.

Tablo 25- Bölge İllerinin Uzun Ömürlü Bitkiler

Alanlarının Türlerine Göre Dağılımı

 

Toplam uzun ömürlü bitkiler alanı (Ha)

Diğer meyveler, içecek ve baharat bitkileri alanı (%)

Bağ alanı (%)

Zeytin ağaçlarının kapladığı alan (%)

Afyonkarahisar

17.882

91,6

8,4

0,0

Kütahya

8.571

84,3

15,7

0,0

Manisa

183.396

11,6

39,9

48,5

Uşak

8.075

41,3

58,5

0,2

Türkiye

3.091.136

58,9

15,3

25,8

 

Kaynak: TÜİK, Seçilmiş Göstergelerle Türkiye, İl Yayınları (2011)

 

Manisa ili, gerek tarımsal üretimde gerekse ürün çeşitliliğinde Bölge genelinde öne çıkmaktadır

Bölgedeki bitkisel üretim değeri 6.434.982.210 TL’dir. Söz konusu değerde en büyük pay Manisa’nın olmuştur. Grafik 14’te illerin bitkisel üretimdeki payı gösterilmiştir. Bitkisel üretim miktarı yönünden Bölgede öne çıkan Manisa’nın Bölgedeki 128 bitkisel üründen 112’sini üreterek ürün çeşitliliğinde de önde olduğu görülmektedir. Afyonkarahisar 101, Kütahya 102, Uşak ise 99 çeşit ürün üretmektedir. 2009 yılı Hayvansal Üretim Değerleri ile 2011 yılı Tarımsal Fiyat İstatistikleri kullanılarak elde edilen hayvansal ürünler değerlerine göre; Bölgedeki hayvansal üretim değeri 2.568.039.188 TL iken; söz konusu değer Manisa’da 1.235.734.819 TL (%48,1)’dir. Hayvansal ürünlerin üretim değerinin Afyonkarahisar’da 903.158.905 TL (%35,2), Kütahya’da 903.158.905 TL (%9,9), Uşak’ta ise 173.650.240 TL (%6,8) olduğu görülmektedir.

 

Grafik 14- Bölgedeki İllerin Bitkisel Üretimdeki Payı

Kaynak: TÜİK, Bitkisel Üretim İstatistikleri (2011); TÜİK, Çiftçinin Eline Geçen Fiyatlar; Zafer Kalkınma Ajansı Hesaplamaları

Bölgede tarım işletmeleri küçük ve çok parçalı bir yapıya sahip olup, ihtisaslaşma düzeyi düşüktür

Bölge genelinde tespit edilen tarımsal alt yapı problemleri esas olarak ülke genelinde yaşanan sorunlardan çok farklı değildir. 2001 yılı Genel Tarım Sayımına göre, Tarım işletmelerinde ihtisaslaşma düzeyi düşük olup, işletmelerin büyük bir çoğunluğu (%67) hem bitkisel üretimi hem de hayvansal üretimi bir arada yürüten küçük aile işletmesi görünümündedir. Tarımsal araziler veraset yoluyla parçalanmaktadır. Tarım arazilerinin küçük ve parçalı olması üretimde verim düşüklüğüne ve maliyetlerin yükselmesine neden olmaktadır. Türkiye genelinde yapılan en son Genel Tarım Sayımı sonuçlarına göre ülke genelindeki ortalama işletme büyüklüğü 61,8 dekardır.

Bölgede sulanabilir tarım arazileri yetersizdir

Tablo 26’ya göre, Bölge genelinde sulu tarım arazisi toplam tarım arazilerinin %28,3’ünü oluşturmaktadır ve bu oran %24,1 olan ülke ortalamasının üzerindedir. Manisa ilinde sulu tarım arazilerinin oranı %40,2 ile Bölgedeki en yüksek değere sahipken, Uşak ili %8’lik oranı ile Bölgenin en dezavantajlı ilidir. Ürün yetişme döneminde kuraklık ve düzensiz yağış riskleri nedeniyle sulanan alanların artması, tarımsal üretim artışı ve istikrarı için hayati öneme sahiptir. Bölgedeki daha çok alanın sulanabilir hale gelmesi ile birlikte katma değeri ve pazarlama olanağı daha yüksek olan yeni ürünlerin üretiminin artırılması sağlanabilecektir.

 

Tablo 26- Bölge Tarım Arazilerinin Sulama Durumu (2012)

 

Toplam Tarım Arazisi (ha)

Sulu Tarım Arazisi (ha)

Sulu Arazi Oranı (%)

Kuru Tarım Arazisi (ha)

Kuru Arazi Oranı (%)

Afyonkarahisar

536.268

195.513

36,46

340.755

63,54

Kütahya

409.488

59.168

14,45

350.320

85,55

Manisa

515.192

207.049

40,19

308.143

59,81

Uşak

235.546

18.970

8,05

216.576

91,95

Bölge

1.696.494

480.700

28,33

1.215.794

71,67

Türkiye

23.795.481

5.731.711

24,09

18.060.770

75,90

Kaynak: Afyonkarahisar, Kütahya, Manisa ve Uşak Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı İl Brifing Raporları (2012).

 

Bölgede bir yandan modern tarım teknikleri kullanılırken, diğer yandan geleneksel metotlarla üretim yapılmaktadır

Özellikle ekonomisi tarıma bağlı olan ilçelerde tarımsal uygulamaların geleneksel metotlarla yapıldığı tespit edilmiştir. Bazı ilçe ve köylerde aşırı ve bilinçsiz gübre ve ilaç uygulaması, salma ya da karıkla sulama, elle hasat ve yetersiz mekanizasyon olduğu belirlenmiştir. Buna karşılık Akhisar, Sandıklı ve Bolvadin gibi bazı alt bölgelerde sertifikalı tohum kullanımı, damla ya da yağmurlama sulama teknikleri, bilinçli gübre ve ilaç uygulamaları ile gelişmiş mekanizasyona rastlanmaktadır. Geleneksel yöntemlerle üretim yapan üreticiler genellikle her yıl benzer ürünleri üretmekte, daha yüksek gelir elde edebilecekleri ürünlere yönelememekte, yeni girişimlerde bulunamamaktadırlar.

Bölge, bitkisel üretim bakımından yüksek bir üretim potansiyeline sahip olup, Türkiye tahıl ve meyve üretim alanlarının yaklaşık %7’si Bölgede bulunmaktadır

Bitkisel üretim Bölge tarımında ağırlıklı bir yer tutmaktadır. Bölgede ülke genelindeki pay yönünden fazla üretilen ürünler sırasıyla; üzüm, buğday, şekerpancarı, domates, arpa ve patatestir. Bölgedeki üzüm üretimi Türkiye genelinin %35’ini oluşturmaktadır. Türkiye buğday üretiminin %5,3’ü, şekerpancarı üretiminin %7’si, domatesin %8’i, arpa ve patatesin yaklaşık %10’u Bölgede gerçekleşmektedir. Tablo 27'ye sunulan Bölgenin bitkisel üretim yapısına iller bazında bakıldığında buğday, şekerpancarı, patates ve arpanın Manisa dışındaki Bölge illerinde ilk sıralarda geldiği görülmektedir.

Tablo 27- Bölge İllerinin Bitkisel Üretim Miktarı (Ton) (2011)

Afyonkarahisar

Kütahya

Manisa

Uşak

Ürün

Üretim Miktarı

Ürün

Üretim Miktarı

Ürün

Üretim Miktarı

Ürün

Üretim Miktarı

Şeker Pancarı

741.822

Buğday

294.250

Üzüm

1.393.991

Arpa

217.155

Patates

422.984

Şeker Pancarı

238.635

Domates

826.723

Buğday

168.338

Buğday

369.393

Arpa

110.331

Mısır

245.044

Şeker Pancarı